Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Hazırlayan: Av. Halil ŞAHİN
Kısa cevap: Uzun yargılama tazminatı, makul sürede yargılanma hakkı ihlal edilen kişinin Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonuna yaptığı başvuru üzerine ödenen manevi tazminattır. Başvuru yargılama sürerken veya en geç kesin kararın öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde yapılır; harç alınmaz. Komisyon kararına 15 gün içinde itiraz edilebilir, ardından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu açılır.
Bir ceza, hukuk veya idari davanın yıllarca sürmesi, tarafların makul sürede yargılanma hakkını (Anayasa m. 36, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 6) zedeler. Türk hukukunda bu ihlalin giderilmesi için öngörülen başlıca yol, Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonuna başvurmaktır. Bu yazıda kimlerin başvurabileceğini, sürenin nasıl hesaplandığını, başvuru ve itiraz sürelerini, gerekli belgeleri, ret sebeplerini ve 2024’ten itibaren Komisyona devredilen tutukluluk tazminatı taleplerini açıklıyoruz.
Başlıklar
Tazminat Komisyonu Nedir?
Tazminat Komisyonu, 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun ile kurulan ve Adalet Bakanlığı bünyesinde çalışan idari bir kuruldur. Komisyon, Bakanlığın merkez teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşlarında görevli hâkim ve savcılar arasından Adalet Bakanınca atanan dokuz üyeden oluşur ve iş durumuna göre üçer üyeli heyetler hâlinde çalışabilir (6384 s. K. m. 4/1). Komisyon gerekli gördüğü araştırmayı yapmaya ve Cumhuriyet başsavcılıklarından bilirkişi incelemesi istemeye yetkilidir (m. 4/6).
2024 yılında 7499 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle Kanunun adı ve kapsamı genişletilmiştir. Komisyon artık şu iki tür müracaatı da inceler (6384 s. K. m. 2/3):
- Ceza soruşturma ve kovuşturmaları ile özel hukuk ve idare hukuku alanındaki yargılamaların makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle manevi tazminat,
- Kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı sonrası tutukluluk gibi bazı koruma tedbirleri nedeniyle maddi ve manevi tazminat (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 142/2).
İdari nitelikteki soruşturmalardan (ör. disiplin soruşturması) kaynaklanan başvurular Kanun kapsamı dışındadır (m. 2/4). Anayasa Mahkemesi, Komisyonun başvurucuları mali külfet altına sokmayan, ulaşılabilir ve ihlal iddialarına makul bir başarı şansı sunan, yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip bir başvuru yolu olduğunu kabul etmiştir (AYM, B. No: 2015/18790, 22.1.2019).
Uzun Yargılama Tazminatı İçin Kimler Başvurabilir?
- Hakkında yürütülen ceza soruşturması veya kovuşturması makul süreyi aşan şüpheli ya da sanıklar,
- Uzun süren bir hukuk davasının davacı veya davalısı (ör. alacak, tazminat, miras, iş davaları),
- İdari yargıda uzun süren bir iptal veya tam yargı davasının tarafları.
Davanın sonucunun lehe ya da aleyhe olması başvuruyu engellemez; değerlendirilen şey yargılamanın süresidir. Başvurucunun yargılamada taraf olması ve sürenin uzamasından kişisel olarak etkilenmesi gerekir; aksi hâlde müracaat hukuki menfaat yokluğundan reddedilir (m. 6/1-c).
Anayasa Mahkemesine Başvurmak Gerekir mi?
Hayır; önce Komisyona başvurmak zorunludur. Bireysel başvuru ikincil nitelikte bir yoldur ve olağan başvuru yolları tüketilmeden Anayasa Mahkemesine gidilemez. Makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla Komisyon yolu tüketilmeden yapılan bireysel başvurular kabul edilemez bulunmaktadır (AYM, B. No: 2015/511, 19.2.2019; B. No: 2021/60319, 10.7.2024). Uzun yargılama tazminatı bu nedenle Anayasa Mahkemesine gitmeden doğrudan Komisyon aracılığıyla alınabilir.
7499 sayılı Kanun yürürlüğe girdiğinde Anayasa Mahkemesinde incelenmekte olan veya “incelemenin sürdürülmesini haklı kılan neden bulunmadığı” gerekçesiyle düşürülen makul süre başvuruları için özel bir geçiş hükmü vardır: bu kişiler, kabul edilemezlik veya düşme kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde Komisyona müracaat edebilir (6384 s. K. geçici m. 3/1).
Yargılama Süresi Nasıl Hesaplanır?
Ceza yargılamalarında süre, kural olarak kişinin suçlamadan haberdar olduğu tarihten başlar; bu tarih suç isnadının öğrenildiği an, gözaltı tarihi veya kamu davasının açıldığı tarih olabilir. Süre nihai kararla sona erer (AYM, B. No: 2014/176, 9.9.2015). Beraat gibi lehe kararlarda da esas alınan, kararın verildiği tarih değil, kesinleştiği tarihtir (AYM, B. No: 2020/1989, 24.12.2025). İstinaf veya temyiz aşamasında bozma kararları nedeniyle uzayan süreler de toplam süreye dahildir.
| Yargılama türü | Sürenin başlangıcı | Sürenin sonu |
|---|---|---|
| Ceza | Suçlamanın öğrenilmesi, gözaltı veya kamu davasının açılması | Kararın kesinleşmesi |
| Hukuk | Dava dilekçesinin mahkemeye kaydı | Kesinleşme; hakkın elde edilmesi icraya bağlıysa uygulamada icra aşaması da değerlendirilebilir |
| İdari yargı | Kanunen zorunlu idari başvurunun yapıldığı tarih; böyle bir başvuru yoksa dava tarihi | Kararın kesinleşmesi |
Makul süre aşıldı mı? Değerlendirme ölçütleri
Kanunda “şu kadar yıl” şeklinde sabit bir sınır yoktur. Komisyon, 6384 sayılı Kanun m. 7/2 gereği Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadını gözeterek her dosyayı şu ölçütlerle değerlendirir:
- Davanın karmaşıklığı: Sanık veya katılan sayısı, delillerin hacmi, bilirkişi incelemesi ya da keşif gerekip gerekmediği,
- Yargılamanın aşamaları: Davanın kaç dereceden geçtiği ve her aşamada ne kadar beklendiği,
- Tarafların tutumu: Başvurucunun yargılamayı geciktirip geciktirmediği; savunma hakkının olağan şekilde kullanılması gecikme sayılmaz,
- Yargı makamlarının tutumu: Dosyada işlem yapılmadan geçen dönemler, tebligat ve müzekkere cevaplarındaki gecikmeler,
- Davanın başvurucu için önemi: Örneğin tutukluluk, adli kontrol veya iş ve aile hayatına etkisi.
Örnek: Bir kişi 2019 yılında ifadeye çağrılarak soruşturmadan haberdar olsun; ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet kararı istinafta bozulsun, yeniden yapılan yargılamada beraat kararı verilsin ve bu karar 2026 yılında kesinleşsin. Değerlendirilecek süre, 2019’daki ilk ifadeden 2026’daki kesinleşmeye kadar geçen yaklaşık yedi yıldır. Dosya karmaşık değilse ve gecikme başvurucudan kaynaklanmıyorsa bu süre makul sürenin aşıldığı yönünde değerlendirilebilir; ancak sonuç her dosyanın kendi koşullarına göre belirlenir.
Uzun Yargılama Tazminatı Ne Kadar Olur?
Komisyonun uyguladığı resmî bir tarife yoktur; miktar yargılamanın süresi ve yukarıdaki ölçütlere göre belirlenir. Ancak Anayasa Mahkemesi, yargılamanın uzunluğuna göre çok düşük kalan tutarların etkili bir giderim sağlamadığını ve bu nedenle Anayasa m. 40’taki etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini birçok kararında tespit etmiştir:
| Karar | Yargılama süresi | Komisyonun belirlediği ve AYM’nin yetersiz bulduğu tutar |
|---|---|---|
| AYM, B. No: 2020/26878, 24.5.2023 | 11 yıl 5 ay (92 sanıklı dava) | Kişi başı 4.800 TL |
| AYM, B. No: 2020/31969, 24.10.2024 | 12 yıl | 7.500 TL |
| AYM, B. No: 2021/8370, 17.9.2025 | 10 yıl 3 ay / 14 yıl 5 ay / 29 yıl 8 ay | 10.000 TL / 8.640 TL / 22.750 TL |
Anayasa Mahkemesi, 09.12.2025 tarihli H.K. ve Diğerleri kararında da (B. No: 2021/1490) Komisyonun ihlali tespit ettiği hâlde hükmettiği tazminatın yetersiz kaldığını, bu nedenle makul sürede yargılanma hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini kabul etmiştir. Bu tutarlar yalnızca karara konu olaylara ilişkindir; uygun miktar her yargılamanın koşullarına ve kararın verildiği tarihe göre değişir. Önemli olan, düşük bulunan bir tutara karşı itiraz ve bireysel başvuru yollarının açık olmasıdır.
Başvuru Süreci ve Süreler
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru | Komisyona imzalı dilekçeyle; Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla (bu durumda başsavcılığa başvuru tarihi esas alınır) veya elektronik ortamda da yapılabilir | 6384 s. K. m. 5/4, 5/5, 5/A-4 |
| Başvuru süresi | Yargılama sürerken ya da en geç kesin kararın öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde; haklı mazeret hâlinde mazeretin kalkmasından itibaren 15 gün | 6384 s. K. m. 5/A-1 |
| Eksik belge | Komisyonun verdiği bir aylık sürede tamamlanmazsa başvuru reddedilir | 6384 s. K. m. 5/A-3 |
| İtiraz | Tebliğden itibaren 15 gün içinde, Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine; itiraz öncelikle incelenir ve üç ay içinde karara bağlanır. Komisyon kararı yerinde görülmezse işin esası hakkında karar verilir | 6384 s. K. m. 7/4 |
| İtiraz kararı | Kesindir | 6384 s. K. m. 7/4 |
| Bireysel başvuru | İtiraz üzerine verilen kesin kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine (makul sürede yargılanma ve etkili başvuru hakkı ihlali iddiasıyla) | Anayasa m. 148; 6216 s. K. m. 47/5 |
| Ödeme | Kararın kesinleşmesinden itibaren 3 ay içinde Bakanlıkça ödenir; ödeme kâğıtları damga vergisinden, işlemleri harçtan muaftır | 6384 s. K. m. 7/5 |
Bir aylık başvuru süresi hak düşürücü niteliktedir ve kısadır; yargılama kesinleştikten sonra başvurunun gecikmeden yapılması hak kaybını önler. Komisyonun kesinleşen kararı, şikâyete konu işlemin yapıldığı adli veya idari mercie gönderilir; işlem henüz sonuçlanmamışsa ilgili merci işi ivedilikle sonuçlandırır (m. 8). Bu nedenle yargılama sürerken yapılan başvuru, devam eden dosyanın hızlanmasına da katkı sağlayabilir.
Başvuru Hangi Sebeplerle Reddedilir?
Komisyon, 6384 sayılı Kanun m. 6 ve 5/A uyarınca aşağıdaki durumlarda müracaatı esasa girmeden reddeder:
- Bir aylık başvuru süresinin geçirilmesi,
- Başvurucunun hukuki menfaatinin bulunmaması (ör. yargılamada taraf olmayan yakınların başvurusu),
- Müracaatın Kanun kapsamına girmemesi (ör. idari soruşturmalar),
- Eksik bilgi ve belgelerin verilen bir aylık sürede tamamlanmaması.
Başvuru Dilekçesi ve Gerekli Belgeler
Başvuru dilekçesinde başvurucunun açık kimlik ve adres bilgileri, şikâyet edilen yargılama, zararın niteliği ve miktarı açıkça gösterilmeli; belgeler eklenmelidir (6384 s. K. m. 5/A-2). Uygulamada şu belgeler işe yarar:
- Kesinleşme şerhli karar örneği ve kararın tebliğ belgesi,
- Soruşturmanın başladığı ve ilk ifadenin alındığı tarihi gösteren belgeler,
- Duruşma tutanakları ve dosyanın aşamalarını gösteren bir zaman çizelgesi (ertelemeler, bozma kararları),
- Yargılama sürecinde yaşanan mağduriyete ilişkin belgeler (ör. yurt dışı çıkış yasağı, adli kontrol kararları),
- Vekil aracılığıyla başvuruluyorsa vekâletname.
Komisyona yapılan başvurularda kâğıtlar damga vergisinden, işlemler harçtan muaftır (6384 s. K. m. 5/6). Bu nedenle başvuru aşamasında harç veya gider avansı ödenmez.
Adım Adım Süreç
- Yargılamanın başlangıç ve kesinleşme tarihlerini belgeleyin; kesinleşme şerhli kararı ve tebliğ belgesini temin edin.
- Dosyanın aşamalarını gösteren bir zaman çizelgesi hazırlayın; gecikmenin hangi aşamada ve kimden kaynaklandığını gösterin.
- Kesin kararın öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde Komisyona, Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla veya elektronik ortamda başvurun.
- Eksik belge bildirimi gelirse bir aylık süre içinde tamamlayın.
- Komisyon kararını tebliğden itibaren inceleyin; tutar yetersizse veya ret varsa 15 gün içinde itiraz edin.
- İtiraz sonucunda da hak ihlali giderilmezse kesin kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunun.
Lehe Karar Çıkarsa Vekâlet Ücreti Ödenir mi?
Hayır. Komisyon önündeki süreçte başvurucu dışında karşı taraf veya davalı bulunmaz; Komisyon yalnızca kanunda öngörülen tazminata hükmedebilir ve vekâlet ücretine hükmetme yetkisi yoktur (AYM, B. No: 2020/26878, 24.5.2023). Anayasa Mahkemesi, Komisyonun yargısal faaliyet yürüten bir merci değil, idari bir kurul olduğunu vurgulamış (B. No: 2020/31969, 24.10.2024) ve vekâlet ücretine hükmedilmemesinin adil yargılanma hakkına müdahale oluşturmadığını kabul etmiştir (B. No: 2021/8370, 17.9.2025).
Ağır ceza mahkemelerinde görülen koruma tedbiri tazminatı davalarında ise CMK m. 142/9 uyarınca nispi avukatlık ücreti ödenir. 6384 sayılı Kanun’da Komisyona devredilen koruma tedbiri müracaatları için vekâlet ücretine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır.
Uzun Yargılama Tazminatı ile Haksız Tutuklama Tazminatı Arasındaki Fark
7499 sayılı Kanun’la 1 Haziran 2024’ten itibaren, kanuna uygun yakalama veya tutuklamadan sonra kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilenler (CMK m. 141/1-e), gözaltı ve tutuklulukta geçen süresi hükümlülük süresini aşanlar (m. 141/1-f) ve konutu terk etmeme gibi adli kontrol yükümlülüğünden sonra beraat edenler (m. 141/1-l) tazminat taleplerini Tazminat Komisyonuna yöneltir (CMK m. 142/2; 6384 s. K. m. 5/B; geçici m. 3/4). Kanuna aykırı yakalama, ölçüsüz arama veya elkoyma gibi diğer hâllerde ise ağır ceza mahkemesi görevlidir.
| Konu | Uzun yargılama (Komisyon) | Beraat/KYOK sonrası tutukluluk (Komisyon) | Diğer haksız koruma tedbirleri (ağır ceza) |
|---|---|---|---|
| Sebep | Makul sürenin aşılması | CMK m. 141/1-e, f, l | CMK m. 141/1’in diğer bentleri |
| Tazminat türü | Manevi | Maddi ve manevi | Maddi ve manevi |
| Başvuru süresi | Yargılama sürerken veya kesin kararın öğrenilmesinden itibaren 1 ay | Kesinleşmenin tebliğinden itibaren 3 ay, her hâlde kesinleşmeden itibaren 1 yıl | Aynı (CMK m. 142/1) |
| Kanun yolu | Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz | Aynı (6384 s. K. m. 7/4) | İstinaf; bölge adliye mahkemesi kararı kesin (CMK m. 142/8) |
| Vekâlet ücreti | Hükmedilmez | Kanunda hüküm yok | Nispi ücret (CMK m. 142/9) |
Ağır ceza mahkemesine yanlışlıkla yapılan Komisyon kapsamındaki istemler Komisyona, Komisyona yapılan ağır ceza kapsamındaki istemler ağır ceza mahkemesine gönderilir ve ilk istem tarihi esas alınır; görev uyuşmazlığını Ankara Bölge Adliye Mahkemesi kesin olarak çözer (6384 s. K. m. 5/B-2). Tazminat Komisyonuna başvuru süreleri kısa olduğundan, Ankara’da avukatlık ve hukuki danışmanlık sürecinde yargılamanın başlangıç ve bitiş tarihleri belgeleriyle birlikte tespit edilmelidir. Aynı yargılamada hem uzun yargılama hem de haksız tutukluluk yaşanmışsa iki talep birbirinden bağımsızdır ve her biri kendi süresi içinde ileri sürülmelidir. Beraat kararından sonra kayıtların durumu için adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi yazımıza bakılabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Doğrudan Anayasa Mahkemesine gitmek: Komisyon yolu tüketilmediği için başvuru kabul edilemez bulunur.
- Kesinleşmeden sonra uzun süre beklemek: Kanundaki bir aylık süre kaçırılırsa başvuru süre yönünden reddedilir.
- Düşük tutarlı karara itiraz etmemek: 15 günlük itiraz süresi kaçırılırsa Anayasa Mahkemesi yolu da kapanabilir.
- Süreyi karar tarihine göre hesaplamak: Değerlendirmede kesinleşme tarihi esas alınır.
- Beraat sonrası tutukluluk tazminatını ağır ceza mahkemesinde istemek: 1 Haziran 2024’ten sonra bu talepler Komisyonun görevindedir; dosya gönderilse de zaman kaybı yaşanır.
- Eksik belgeyle başvurup tamamlama süresini kaçırmak: Verilen sürede tamamlanmayan başvuru reddedilir.
Yasal Dayanaklar
- Anayasa m. 36 (hak arama hürriyeti), m. 40 (etkili başvuru), m. 148 (bireysel başvuru),
- 6384 sayılı Kanun m. 2, 4, 5, 5/A, 5/B, 6, 7, 8, geçici m. 3 (7499 sayılı Kanun’la değişik),
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 141, 142,
- 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m. 47/5, m. 50.
Güncel kanun metni için mevzuat.gov.tr kullanılabilir. Bireysel başvuru usulünün başka bir alandaki uygulaması için idari gözetim kararına itiraz ve Anayasa Mahkemesi yolu yazımız da fikir verebilir.
Sık Sorulan Sorular
Beraat ettim ama dava yıllarca sürdü; tazminat isteyebilir miyim?
Davanın sonucu ne olursa olsun, yargılamanın makul süreyi aşması tek başına tazminat sebebi olabilir. Beraat kararı kesinleştikten sonra, kesin kararın öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde Komisyona başvurulabilir.
Hâlâ süren bir dava için başvurabilir miyim?
Evet. 6384 sayılı Kanun m. 5/A, başvurunun soruşturma, kovuşturma veya yargılama sürecinde de yapılabileceğini öngörür. Ancak süre değerlendirmesi yargılamanın tamamı dikkate alınarak yapıldığından dosyanın durumuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Komisyon başvurumu reddederse ne olur?
Karar tebliğinden itibaren 15 gün içinde, Komisyon aracılığıyla bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz üç ay içinde kesin olarak karara bağlanır. Bu kesin kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Anayasa Mahkemesi ihlal bulursa, tazminatın yeniden belirlenmesi için dosyayı ilgili mercie gönderir (6216 s. K. m. 50).
Komisyonun verdiği tazminat çok düşükse ne yapabilirim?
Önce itiraz yoluna gidilir. İtiraz da sonuç vermezse Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Anayasa Mahkemesi, uzun yargılamalar için belirlenen çok düşük tutarların etkili bir giderim sağlamadığını birçok kararında kabul etmiştir (ör. AYM, B. No: 2020/31969, 24.10.2024; B. No: 2021/1490, 09.12.2025).
Başvuru için harç ödenir mi?
Hayır. Komisyona yapılan başvurularla ilgili işlemler harçtan, kâğıtlar damga vergisinden muaftır.
Komisyon ne tür tazminata hükmeder?
Makul sürede yargılanma hakkının ihlali nedeniyle yapılan başvurularda kanun, manevi tazminatı öngörür. Miktar; yargılamanın süresi, dosyanın niteliği ve başvurucunun durumu gibi ölçütlerle belirlenir.
Uzun yargılama tazminatı başvurusu e-Devlet’ten yapılabilir mi?
Kanun, müracaatın elektronik ortamda da yapılabileceğini öngörür ve usulünü Adalet Bakanlığına bırakır (6384 s. K. m. 5/5). Elektronik başvuru imkânı yoksa dilekçe Komisyona veya herhangi bir Cumhuriyet başsavcılığına verilebilir.
Beraat sonrası tutuklu kaldığım günler için nereye başvuracağım?
1 Haziran 2024’ten sonra kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı sonrası tutukluluk tazminatı Tazminat Komisyonundan istenir; süre, kesinleşmenin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıldır.
Anayasa Mahkemesindeki eski başvurum düşürüldü; ne yapmalıyım?
Geçici m. 3 kapsamına giren başvurularda, kabul edilemezlik veya düşme kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde Komisyona müracaat edilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. © Asya Hukuk – Tüm hakları saklıdır; yazının tamamı veya bir bölümü kaynak gösterilmeden kopyalanamaz ve çoğaltılamaz.
Hesaplayıcı: Vekâlet ücreti hesaplama
İlgili yazılar: Kamulaştırma Nedir, Aşamaları Nelerdir? Taşınmaz Sahipleri İçin Rehber · Kamulaştırmaya İtiraz · İmar Planında Park, Okul veya Yol Alanında Kalan Taşınmaz
Süreç ve süreler rehberi: Ankara’da İdari Dava ve Kamulaştırma: Süreç ve Süreler
Diğer hesaplayıcılar ve güncel bülten: Hukuki hesaplayıcılar · Güncel bülten


