Son güncelleme: 15 Kasım 2026 · Hazırlayan: Av. Halil ŞAHİN
Kısa cevap: Çekte hamilin düzenleyene ve cirantalara karşı takip hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.814). Bonoda düzenleyene karşı süre vadeden itibaren üç yıl, cirantalara karşı bir yıldır (TTK m.749, 778). Süre geçtikten sonra başlatılan kambiyo takibinde borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine zamanaşımı itirazında bulunabilir. Zamanaşımına uğrayan senet kambiyo vasfını yitirir, ancak temel ilişkiye dayalı alacak bakımından delil başlangıcı olarak kullanılabilir.
Çek ve bono, alacaklıya hızlı bir takip yolu sağlar; ancak bu avantaj kısa zamanaşımı süreleriyle sınırlıdır. Süreyi kaçıran alacaklı kambiyo senetlerine özgü takip imkânını kaybeder, borçlu ise süresinde itiraz etmezse zamanaşımına uğramış bir senet nedeniyle haciz tehdidiyle karşılaşabilir. Bu yazıda çek ve bonoda zamanaşımı sürelerini, sürelerin ne zaman başladığını, zamanaşımını kesen işlemleri, icra takibinde itiraz usulünü ve zamanaşımından sonra alacaklının başvurabileceği yolları ele alıyoruz.
Başlıklar
Çekte Zamanaşımı Süresi
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.814 uyarınca hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Çek borçlularından birinin diğerine karşı başvurma hakkı ise çeki ödediği veya çekin dava yoluyla kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar.
Bu süre, 03.02.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6273 sayılı Kanun değişikliğinden önce altı aydı. Ankara Batı Asliye Ticaret Mahkemesinin 14.03.2023 tarihli, E.2023/7, K.2023/323 sayılı kararında da belirtildiği gibi, bu tarihten sonra düzenlenen çeklerde ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıllık süre içinde takip yapılması gerekir.
İbraz süreleri
Zamanaşımı ibraz süresinin bitiminde başladığı için önce ibraz süresi belirlenmelidir (TTK m.796):
- Çek düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün,
- Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse 1 ay,
- Düzenleme ve ödeme yerleri farklı kıtalardaysa 3 ay.
Süre, çekte yazılı düzenleme tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. İleri tarihli çeklerde hesaplama çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre yapılır.
Bonoda (Senette) Zamanaşımı Süresi
Bonoya, poliçeye ilişkin zamanaşımı hükümleri uygulanır (TTK m.778). Buna göre:
| Kime karşı | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Bonoyu düzenleyene ve onun avalistine | 3 yıl | Vade tarihi | TTK m.749/1, 778 |
| Hamilin cirantalara ve onların avalistlerine | 1 yıl | Süresinde çekilen protesto tarihi; “gidersiz iade olunacaktır” kaydı varsa vade tarihi | TTK m.749/2 |
| Cirantaların birbirine | 6 ay | Cirantanın senedi ödediği veya senedin dava yoluyla kendisine karşı ileri sürüldüğü tarih | TTK m.749/3 |
| Çekte hamilin tüm çek borçlularına | 3 yıl | İbraz süresinin bitimi | TTK m.814/1 |
Hamilin cirantalara başvurabilmesi için bononun süresinde protesto edilmiş olması gerekir. Protesto çekilmemişse zamanaşımı dolmasa bile cirantalara başvuru hakkı düşer; düzenleyene karşı takip hakkı ise devam eder.
Zamanaşımını Kesen İşlemler
Kambiyo senetlerinde zamanaşımını kesen sebepler sınırlı olarak sayılmıştır (TTK m.750, çek için m.818 yollamasıyla): dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi ve alacağın iflas masasına bildirilmesi. Zamanaşımı kesildiğinde aynı süre yeniden işlemeye başlar.
İki nokta uygulamada sık gözden kaçar. Birincisi, zamanaşımının kesilmesi yalnızca hakkında kesme işlemi yapılan borçlu bakımından sonuç doğurur (TTK m.751); düzenleyene karşı başlatılan takip, ciranta bakımından süreyi kesmez. İkincisi, borçlunun borcu sözlü olarak kabul etmesi veya kısmi ödeme vaadi bu sınırlı sebepler arasında değildir. Takip başladıktan sonra ise her takip işlemi zamanaşımını keser; dosya üç yıl boyunca işlemsiz bırakılırsa takip sırasında da zamanaşımı gerçekleşebilir.
İcra Takibinde Zamanaşımı İtirazı Nasıl Yapılır?
- Ödeme emri tebliğ edilir. Kambiyo senetlerine özgü takipte borçluya on günlük ödeme süresi ve beş günlük itiraz süresi verilir.
- Beş gün içinde icra mahkemesine başvurulur. Zamanaşımı itirazı icra dairesine değil, icra mahkemesine dilekçeyle yapılır (İİK m.168/5, 169).
- İcra mahkemesi senet üzerinden inceleme yapar. Düzenleme, ibraz ve vade tarihleri ile takip tarihi karşılaştırılır.
- İtiraz kabul edilirse takip durur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 18.03.2013 tarihli, E.2013/1484, K.2013/9967 sayılı kararına göre zamanaşımı itirazının kabulü hâlinde takibin iptaline değil, durdurulmasına karar verilir.
Beş günlük süre kaçırılırsa takip kesinleşir. Takip kesinleştikten sonraki dönemde zamanaşımı dolmuşsa borçlu, icra mahkemesinden icranın geri bırakılmasını isteyebilir (İİK m.71/2, 33/a). Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun süresinde ve açıkça ileri sürmesi gerekir.
Zamanaşımına Uğrayan Çek veya Senetle Ne Yapılabilir?
Zamanaşımı alacağı sona erdirmez, kambiyo senedine özgü takip ve dava hakkını ortadan kaldırır. Alacaklının başvurabileceği yollar şunlardır:
- Temel ilişkiye dayanmak: Senedin verilmesine neden olan satış, ödünç veya hizmet gibi ilişkiden doğan alacak, o ilişkinin tabi olduğu zamanaşımı süresi içinde genel haciz yoluyla takip veya alacak davasıyla istenebilir. Zamanaşımına uğramış senet bu durumda yazılı delil başlangıcı sayılır; alacaklı temel ilişkiyi diğer delillerle ispat etmelidir. Bu yol yalnızca aralarında doğrudan ilişki bulunan taraflar arasında işler.
- Sebepsiz zenginleşme talebi: Düzenleyen, zamanaşımı nedeniyle hamilin zararına zenginleşmişse TTK m.732 uyarınca zenginleştiği ölçüde sorumludur. Bu talep, senedin zamanaşımına uğradığı tarihten itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir.
Karşılıksız çekte ayrıca 5941 sayılı Çek Kanunu m.5 uyarınca icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir. Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.347).
Sık Yapılan Hatalar
- Çekte süreyi düzenleme tarihinden değil, ibraz süresinin bitiminden hesaplamayı unutmak
- Bonoda cirantaya karşı bir yıllık süreyi düzenleyene karşı üç yıllık süreyle karıştırmak
- Protesto çekmeden cirantalara başvurmaya çalışmak
- Yalnızca bir borçlu hakkında takip yapıp diğerleri bakımından sürenin kesildiğini sanmak
- Zamanaşımı itirazını icra mahkemesi yerine icra dairesine yapmak veya beş günlük süreyi kaçırmak
- İcra dosyasını yıllarca işlemsiz bırakmak
Sık Sorulan Sorular
Çek kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Hamilin çek borçlularına karşı takip hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.814).
Senet (bono) kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yıl, hamilin cirantalara karşı bir yıl, cirantaların birbirine karşı altı aydır (TTK m.749, 778).
Zamanaşımına uğramış senetle icra takibi yapılabilir mi?
Kambiyo senetlerine özgü takip yapılırsa borçlu beş gün içinde icra mahkemesine itiraz ederek takibi durdurabilir. Alacaklı, temel ilişkiye dayanarak genel haciz yoluyla takip yapabilir; bu durumda senet yazılı delil başlangıcıdır.
Zamanaşımı itirazı nereye ve ne kadar sürede yapılır?
Kambiyo takibinde ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m.168/5).
Kısmi ödeme zamanaşımını keser mi?
Kambiyo senetlerinde zamanaşımını kesen sebepler kanunda sınırlı sayılmıştır: dava, takip talebi, davanın ihbarı ve iflas masasına bildirim. Kısmi ödeme veya borcun sözlü kabulü bu sebepler arasında yer almaz.
Takip devam ederken zamanaşımı işler mi?
Evet. Her takip işlemi süreyi keser, ancak son işlemden itibaren zamanaşımı süresi kadar işlem yapılmazsa takip sırasında da zamanaşımı gerçekleşir ve borçlu icranın geri bırakılmasını isteyebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. © Asya Hukuk – Tüm hakları saklıdır; yazının tamamı veya bir bölümü kaynak gösterilmeden kopyalanamaz ve çoğaltılamaz.
İlgili yazılar: Ankara’da İcra Takibi: Süreç, İtiraz ve Süreler
Diğer hesaplayıcılar ve güncel bülten: Hukuki hesaplayıcılar · Güncel bülten


