Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Hazırlayan: Av. Halil ŞAHİN
Kısa cevap: İdari gözetim kararına itiraz, idare mahkemesine değil sulh ceza hâkimliğine yapılır; başvuru için kanunda bir süre öngörülmemiştir ve hâkim beş gün içinde kesin karar verir (6458 sayılı Kanun m. 57/6, m. 68/7). Başvuru reddedilirse 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Sınır dışı amaçlı gözetim en fazla 6 ay, belirli hâllerde uzatmayla 12 ay; uluslararası koruma başvuru sahiplerinde en fazla 30 gündür.
Hakkında sınır dışı etme kararı verilen ya da uluslararası koruma başvurusu yapan bir yabancı, belirli şartlar altında idari gözetim altına alınarak geri gönderme merkezine yerleştirilebilir. Bu bir ceza değildir; ancak kişinin özgürlüğünü doğrudan sınırlayan, bu nedenle de sıkı hukuki güvencelere bağlanmış bir idari tedbirdir. Gözetim altındaki kişi ve yakınları için en önemli soru genellikle aynıdır: Bu karara karşı nereye, nasıl başvurulur?
Bu yazıda idari gözetim kararına itiraz yolunu, gözetimin süresini ve uzatılmasını, gözetim yerine uygulanabilecek alternatif yükümlülükleri, geri gönderme merkezinde avukata erişim hakkını, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu ve hukuka aykırı tutulma nedeniyle tazminat konusunu 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile güncel yargı kararları ışığında açıklıyoruz. Ankara’da ya da başka bir ilde gözetim altına alınan yabancılar için kurallar aynıdır. 31.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) 6458 sayılı Kanun’da değişiklik yapmamıştır; aşağıdaki kurallar bu tarihten sonra da geçerlidir. İdari gözetimde kişi özgürlüğü söz konusu olduğundan, Ankara’da avukatlık ve hukuki danışmanlık sürecinde sulh ceza hâkimliğine başvurunun gecikmeksizin yapılması önem taşır.
Başlıklar
İdari gözetim nedir, kimler hakkında uygulanır?
YUKK’ta idari gözetim iki ayrı başlıkta düzenlenmiştir:
- Sınır dışı etmek üzere idari gözetim (m. 57): Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılardan kaçma veya kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş ya da çıkış kurallarını ihlal eden, sahte veya asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın kendisine tanınan çıkış süresinde ülkeden ayrılmayan ya da kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturan kişiler hakkında valilik tarafından gözetim kararı alınabilir. Valilik bunun yerine alternatif yükümlülük de getirebilir.
- Uluslararası koruma başvuru sahiplerinin gözetimi (m. 68): Kimse yalnızca uluslararası koruma başvurusu yaptığı için gözetim altına alınamaz. Gözetim ancak kimlik veya uyruk bilgilerinin tespiti, sınır kapısından usulsüz girişin önlenmesi, başvurunun dayandığı unsurların başka şekilde belirlenememesi ya da kamu düzeni veya güvenliği bakımından ciddi tehlike bulunması hâllerinde istisnai olarak uygulanabilir.
Doktrinde ve yargı kararlarında idari gözetimin “son çare” niteliğinde olduğu, her olayda kişiye özgü bir ölçülülük değerlendirmesi yapılması gerektiği özellikle vurgulanmaktadır.
Sınır dışı edilemeyecek kişiler gözetime alınabilir mi?
YUKK m. 55/1, m. 54 kapsamında olsalar bile bazı yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınamayacağını düzenler. Sınır dışı amaçlı gözetim ancak hakkında sınır dışı etme kararı alınmış kişiye uygulanabildiğinden (m. 57/2), bu kişiler bakımından gözetimin dayanağı da tartışmalı hâle gelir.
| Sınır dışı edilemeyecek kişi (m. 55/1) | Tipik belge |
|---|---|
| Gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muamele görme konusunda ciddi emare bulunan | Ülke raporları, kişisel risk belgeleri, uluslararası koruma başvurusu |
| Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli olan | Hastane raporu, gebelik belgesi |
| Hayati tehlike arz eden hastalığının tedavisi sürerken gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayan | Tedavi kayıtları, sağlık kurulu veya hekim raporu |
| Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağduru | Mağdur destek programı kayıtları |
| Tedavisi tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağduru | Tedavi ve şiddet kayıtları |
Bu değerlendirme her kişi için ayrı yapılır; bu kişilerden yalnızca belli bir adreste ikamet etmeleri ve istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir (m. 55/2). Dolayısıyla m. 55 kapsamındaki bir durumun belgelerle ortaya konulması, hem sınır dışı etme davasında hem de gözetime itirazda belirleyici bir argümandır.
Gözetim ne kadar sürer, nasıl uzatılır?
| Konu | Sınır dışı amaçlı gözetim (m. 57) | Uluslararası koruma başvurusu (m. 68) |
|---|---|---|
| Temel süre | En fazla 6 ay | En fazla 30 gün |
| Uzatma | Yabancının iş birliği yapmaması veya doğru bilgi/belge vermemesi hâlinde en fazla 6 ay daha | Uzatma yok |
| Azami toplam | 12 ay | 30 gün |
| Periyodik denetim | Valilik her ay değerlendirir; gerekirse 30 gün beklenmez | Şartlar ortadan kalkınca derhâl sonlandırılır |
| İtiraz mercii | Sulh ceza hâkimliği (m. 57/6) | Sulh ceza hâkimliği (m. 68/7) |
Uzatma, Kanun’da sayılan iki sebebe (iş birliği yapmama veya doğru bilgi ya da belge vermeme) bağlıdır. İdarenin bu olguyu somut olarak ortaya koyması gerekir; aksi hâlde uzatma hukuka aykırı hâle gelir. Anayasa Mahkemesinin incelediği bir dosyada, uzatma kararı bulunmadığı gerekçesiyle sulh ceza hâkimliğinin gözetimi kaldırdığı aktarılmaktadır (AYM, B. No: 2014/6493). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de iç hukuktaki bir yıllık azami süre içinde kalan tutmanın kanuni dayanağının bulunduğunu kabul etmiştir (AİHM, B. No: 60811/15, 14.01.2025).
Valiliğin aylık değerlendirmesi göstermelik olmamalıdır. Gözetimin devamında zaruret bulunmuyorsa gözetim derhâl sona erdirilir ve kişiye alternatif yükümlülükler getirilir (YUKK m. 57/4; Danıştay 10. D., E. 2021/1393, K. 2021/1608). Gözetim kararı, uzatma ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçeleriyle birlikte kişiye, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilmeli; avukatı olmayan kişiye kararın sonucu ile itiraz usulü ve süreleri ayrıca anlatılmalıdır (m. 57/5).
Gözetim altındayken uluslararası koruma başvurusu yapılırsa
YUKK m. 68/1’e göre kimse yalnızca uluslararası koruma başvurusu yaptığı için gözetim altına alınamaz. Başvuru sahibinin gözetimi istisnai bir işlemdir ve ancak m. 68/2’de sayılan dört hâlde mümkündür. İdare, gözetime karar vermeden önce m. 71’deki ikamet zorunluluğu ve bildirim yükümlülüğünün yeterli olup olmayacağını bireysel olarak değerlendirmek zorundadır (m. 68/3); başvuru sahibinin gözetim süresi otuz günü geçemez (m. 68/5). Sınır dışı amaçlı gözetim altındayken koruma başvurusu yapan kişi bakımından önceki gözetim süresinin bu otuz günlük sınıra nasıl yansıyacağı kanunda açıkça düzenlenmemiştir; itiraz dilekçesinde gözetimin hangi hükme dayandığının ve sürenin nasıl hesaplandığının açıkça sorgulanması gerekir.
İdari gözetim kararına itiraz: sulh ceza hâkimliği
İdari gözetim kararı valilik tarafından verilen bir idari işlem olmasına rağmen, Kanun koyucu itiraz mercii olarak idare mahkemesini değil sulh ceza hâkimliğini belirlemiştir. Anayasa Mahkemesi de itiraz merciinin münhasıran sulh ceza hâkimliği olduğunu ve bu yolun gözetimin hukukiliğini denetlemede etkili bir başvuru yolu olduğunu kabul etmektedir (AYM, B. No: 2015/516; B. No: 2023/50162).
İdari gözetim kararına itirazın temel kuralları
- Kim başvurabilir? Gözetim altındaki kişi, yasal temsilcisi veya avukatı.
- Süre: Kanunda bir başvuru süresi öngörülmemiştir; gözetim devam ettiği sürece başvurulabilir.
- Hangi hâkimlik? Kanunda açıkça yazılmamakla birlikte uygulamada başvuruyu, kişinin fiilen tutulduğu geri gönderme merkezinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliği inceler. Örneğin İstanbul Valiliğince gözetim kararı verilip Muğla’daki merkeze gönderilen bir kişinin itirazı Muğla 2. Sulh Ceza Hâkimliğince incelenmiştir (AYM [GK], B. No: 2022/8989’da aktarıldığı üzere).
- Dilekçe nereye verilir? Doğrudan sulh ceza hâkimliğine; dilekçe idareye (örneğin geri gönderme merkezine) verilirse idare bunu derhâl yetkili hâkimliğe ulaştırmak zorundadır.
- Etkisi: Başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz.
- Karar süresi: Hâkim incelemeyi 5 gün içinde sonuçlandırır.
- Kesinlik: Karar kesindir; ancak gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvuru yapılabilir (m. 57/6, m. 68/7).
- Adli yardım: Avukatlık ücretini karşılayamayanlara, talepleri hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır (m. 57/7). Bu hizmet baroların adli yardım büroları aracılığıyla yürütülür.
İtiraz dilekçesinde nelere dikkat edilmeli?
Dilekçe Türkçe yazılmalı; kişinin kimlik bilgileri, gözetim kararının tarihi ve sayısı, tutulduğu merkez ve talep (gözetimin kaldırılması, olmazsa alternatif yükümlülük uygulanması) açıkça gösterilmelidir. Kararın tebliğ edilmemiş olması da başlı başına bir itiraz gerekçesidir; tebliğ belgesi istenmeli ve dosyaya eklenmelidir.
İdari gözetim kararına itiraz dilekçesinde soyut bir “özgürlük” vurgusu çoğu zaman yeterli olmaz. Kararın kişiye özgü, somut bir gerekçe içerip içermediği, kararın valilikçe usulüne uygun verilip verilmediği, kişinin anladığı dilde tebliğ yapılıp yapılmadığı ve alternatif yükümlülüklerin neden yetersiz görüldüğü dilekçede ele alınmalıdır. Sabit bir adres, aile bağları, sağlık durumu ve sınır dışı işlemlerinde idareyle iş birliği yapıldığı belgelerle gösterilmelidir.
Uygulamadan bir örnek: İzmir 2. Sulh Ceza Hâkimliği, kişinin ailesinin yanında sabit bir ikametgâhı bulunduğunu ve gözetimin süresini dikkate alarak, amaca alternatif yükümlülüklerle de ulaşılabileceğini ve gözetimin devamının orantısız olacağını belirtmiş, idari gözetim kararını kaldırmıştır (İzmir 2. Sulh Ceza Hâkimliği, 2022/9071 D. İş, 01.11.2022).
Gözetime alternatif yükümlülükler
7196 sayılı Kanun ile eklenen YUKK m. 57/A, gözetim yerine veya gözetim sona erdirildiğinde uygulanabilecek daha hafif tedbirleri düzenler:
- Belirli bir adreste ikamet etme,
- Bildirimde bulunma (imza),
- Aile temelli geri dönüş,
- Geri dönüş danışmanlığı,
- Kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma,
- Teminat,
- Elektronik izleme.
Bu yükümlülüklerden bir ya da birkaçı birlikte uygulanabilir; toplam süre 24 ayı geçemez. Yükümlülüklere uyulmaması hâlinde kişi yeniden gözetim altına alınabilir (m. 57/A-6). Elektronik izleme kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; hâkim 5 gün içinde kesin karar verir (m. 57/A-5). Diğer yükümlülükler için Kanun’da açık bir itiraz mercii yazılmamıştır; ancak Uyuşmazlık Mahkemesi, imza veya bildirim yükümlülüğünün gözetimin devamı niteliğinde olduğunu kabul ederek bu işlemlere karşı başvuruların adli yargıda görülmesi gerektiğine karar vermiştir (Uyuşmazlık Mah., E. 2022/285, K. 2022/387; E. 2023/625, K. 2023/733; E. 2025/90, K. 2025/428).
Geri gönderme merkezinde avukata erişim ve diğer haklar
YUKK m. 59/1, geri gönderme merkezlerinde sağlanacak asgari hizmetleri sayar:
| Hak | İçerik |
|---|---|
| Sağlık | Bedeli yabancı tarafından karşılanamayan acil ve temel sağlık hizmetleri ücretsiz verilir. |
| İletişim ve hukuki yardım | Yakınlarına, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme, görüşme ve telefon imkânı sağlanır. |
| Ziyaret ve konsolosluk | Ziyaretçiler, vatandaşı olunan ülkenin konsolosluk yetkilisi ve BMMYK görevlisiyle görüşme imkânı sağlanır. |
| Çocuklar | Çocukların yüksek yararı gözetilir; eğitimden yararlanmaları için Millî Eğitim Bakanlığınca tedbir alınır. |
Uyruk tespiti amacıyla gözetim altındaki yabancının elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir; elde edilen veriler bu amaç dışında kullanılamaz (m. 57/8). Gözetim altındaki kişinin yasal temsilcisi, avukatı, noter ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlileriyle görüşme imkânı Kanun’la ayrıca güvence altına alınmıştır (m. 68/8). Merkezde bulunan ve ikamet izni olmayan yabancının avukata nasıl vekâlet verebileceği ikamet izni olmayan yabancıların vekâlet vermesi yazımızda ele alınmıştır. Uygulamada vekâletname düzenlenmesi için noter erişimi, avukatla yüz yüze ve gizli görüşme gibi konularda sorunlar yaşanabilmekte; doktrinde bu engellerin etkili başvuru hakkını zayıflattığı vurgulanmaktadır. Anayasa Mahkemesi, avukatın vekâletname ve adli yardım belgesiyle merkezdeki müvekkiline ulaşmaya çalıştığı sırada kişinin haber verilmeden sınır dışı edildiği bir olayda etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (AYM, B. No: 2019/24388). Bu tür bir engelle karşılaşıldığında durumun yazılı olarak kayda geçirilmesi ve sulh ceza hâkimliğine yapılacak başvuruda ayrıca belirtilmesi yararlı olur.
Geri gönderme merkezlerindeki fiziki koşullar da Anayasa Mahkemesinin gündemindedir. Mahkeme Genel Kurulu bir kararında gözetimin kanuni dayanağı bulunduğu için kişi özgürlüğünün ihlal edilmediğine, ancak merkezdeki tutulma koşullarının düzeltilmesini sağlayacak etkili bir başvuru yolu bulunmadığı için etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar vermiş, pilot karar usulünü uygulamış ve manevi tazminata hükmetmiştir (AYM [GK], B. No: 2025/10406, 08.07.2025).
Sınır dışı etme davası ile ilişkisi
İdari gözetim ile sınır dışı etme kararı birbirinden ayrı işlemlerdir ve yargı yolları da farklıdır. Sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır ve başvuru kararı veren makama da bildirilir (m. 53/3). 7533 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten sonra bu davalarda savunmanın verilmesi veya savunma süresinin geçmesiyle dosya tamamlanmış sayılır, duruşma mahkemenin takdirindedir ve mahkeme on beş gün içinde kesin karar verir. Dava açıldığında kişi, rızası olmadıkça yargılama sonuçlanana kadar sınır dışı edilemez. İkamet izninin reddi veya iptaliyle başlayan süreç için kısa dönem ikamet izni ve dava yolu yazımıza bakılabilir. Ancak bu dava, gözetimi kendiliğinden sona erdirmez. Bu nedenle uygulamada iki yol genellikle birlikte işletilir: sınır dışı kararına karşı idare mahkemesinde dava, gözetime karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru. Gözetim ancak hakkında sınır dışı etme kararı bulunan kişi için uygulanabildiğinden, idare mahkemesinin sınır dışı kararını iptal etmesi gözetimin dayanağını ortadan kaldırır. Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarına konu olaylarda da sınır dışı kararının idare mahkemesince iptalinin ardından kişilerin geri gönderme merkezinden serbest bırakıldığı görülmektedir (Uyuşmazlık Mah., E. 2025/312, K. 2025/739; E. 2025/478, K. 2025/644). Gözetim sürerken yürütmenin durdurulması kararı alınmışsa, bu da koşulların değiştiği gerekçesiyle sulh ceza hâkimliğine yeniden başvurmak için önemli bir dayanaktır.
| İşlem | Başvuru mercii | Süre | Not |
|---|---|---|---|
| İdari gözetim kararı, uzatma, aylık değerlendirme | Sulh ceza hâkimliği | Süre yok; gözetim sürdükçe | 5 gün içinde kesin karar; yeniden başvuru mümkün |
| Elektronik izleme | Sulh ceza hâkimliği | Süre yok | 5 gün içinde kesin karar |
| Sınır dışı etme kararı | İdare mahkemesi | Tebliğden itibaren 7 gün | Dava süresince sınır dışı edilmez; gözetim ayrıca devam edebilir |
| Sulh ceza ret kararı sonrası | Anayasa Mahkemesi (bireysel başvuru) | Ret kararının öğrenilmesinden itibaren 30 gün | Kişi özgürlüğü (Anayasa m. 19) yönünden |
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru
Sulh ceza hâkimliğine itiraz, tüketilmesi zorunlu bir başvuru yoludur. Bu yola gidilmeden doğrudan Anayasa Mahkemesine yapılan başvurular kabul edilemez bulunmaktadır (AYM, B. No: 2017/32619; B. No: 2020/1673). Sulh ceza hâkimliği itirazı reddettiğinde ise kişi, ret kararının kesinleşmesinden itibaren süresi içinde doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurabilir (AYM, B. No: 2020/12633; B. No: 2020/12457). Bireysel başvuru süresi, 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesi uyarınca kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gündür. Başvurular Ankara’daki Anayasa Mahkemesine doğrudan veya mahkemeler ve yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla yapılabilir.
Anayasa Mahkemesinin inceleme süresi de önem taşır: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, gözetimin hukukiliğine ilişkin başvurunun üç yılı aşkın sürede karara bağlanmasını, tutmanın hukukiliğinin kısa sürede denetlenmesi hakkının (AİHS m. 5 § 4) ihlali olarak değerlendirmiştir (AİHM, B. No: 60811/15).
Hukuka aykırı gözetim nedeniyle tazminat
Gözetim sona erdikten sonra, yani kişi serbest bırakıldıktan sonra, Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce zararın giderimi için tazminat yolunun tüketilmesi beklenmektedir (AYM, B. No: 2020/7290; B. No: 2019/24388; B. No: 2023/50162). Peki bu tazminat hangi mahkemede istenir? Bu konu uzun süredir tartışmalıdır:
- Anayasa Mahkemesi, sulh ceza hâkimliğine itiraz edilmeden idari yargıda tam yargı davası açılamayacağını, çünkü idare mahkemesinin gözetimin hukukiliğini denetleme yetkisi bulunmadığını belirtmiştir (AYM, B. No: 2017/32619).
- Uyuşmazlık Mahkemesi ise istikrarlı biçimde idari gözetimden doğan maddi ve manevi tazminat davalarında adli yargının görevli olduğuna karar vermektedir (Uyuşmazlık Mah., E. 2022/225, K. 2022/296; E. 2022/473, K. 2022/517; E. 2025/478, K. 2025/644; E. 2025/312, K. 2025/739). Son kararlarda bu taleplerin CMK m. 141 kapsamında olmadığı, adli yargı içinde hangi mahkemenin (asliye hukuk mu, ağır ceza mı) görevli olduğunun adli yargının kendi içinde belirleneceği ifade edilmiştir. Kanunda bu davalar için özel bir dava açma süresi de öngörülmemiştir.
- Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, tazminat isteme hakkının hangi yargı merci önünde ileri sürüleceğine dair özel bir hüküm bulunmamasının yarattığı belirsizliği kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının ihlali olarak değerlendirmiş, durumu yasal düzenleme yapılması için TBMM’ye bildirmiş ve pilot karar usulünü uygulayarak benzer başvuruların incelenmesini kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren dört ay süreyle ertelemiştir (AYM [GK], B. No: 2022/8989, 20.11.2025).
Pilot karar 22.05.2026 tarihli ve 33261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır; benzer başvuruların incelenmesi bu tarihten itibaren dört ay süreyle ertelenmiştir. Bu yazının hazırlandığı tarihte YUKK m. 57’de veya başka bir kanunda, idari gözetimden doğan tazminatın hangi mercide isteneceğini düzenleyen özel bir hüküm yürürlüğe girmemiştir. Uygulamada Uyuşmazlık Mahkemesinin kararları doğrultusunda bu davaların adli yargıda, genel görevli asliye hukuk mahkemesinde açıldığı görülmektedir. Özel bir süre bulunmadığından, haksız fiile ilişkin genel zamanaşımı sürelerinin (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 72) dikkate alınması temkinli bir yaklaşım olur.
Dava stratejisi bakımından bir usul değişikliği de önem taşır: 7589 sayılı Kanun’la 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. maddesi yürürlükten kaldırılmış, kısmi davada talebin aynı davada bir defaya mahsus artırılabilmesine imkân veren bir hüküm eklenmiştir (HMK m. 109/4). Bu nedenle 31.07.2026 sonrasında açılacak maddi tazminat davalarında talep miktarının nasıl belirleneceği yeni düzenlemeye göre planlanmalıdır.
Bu tablo karşısında tazminat talebinde bulunacak kişinin, dava açmadan önce yasal düzenleme yapılıp yapılmadığını ve güncel içtihadı kontrol etmesi, görev ve süre konusunda temkinli davranması önem taşır.
Adım adım: gözetim kararı tebliğ edildiğinde
- Karar belgelerini isteyin. Gözetim kararının ve varsa sınır dışı etme kararının gerekçeli, anlaşılır bir dilde tebliğ edildiğinden emin olun.
- Avukat veya adli yardım talebini iletin. Ücret ödeme imkânınız yoksa baro aracılığıyla adli yardım isteyin.
- Sınır dışı kararına 7 gün içinde dava açın. Bu süre kaçırılırsa sınır dışı işleminin otomatik durması güvencesi kaybedilir.
- Sulh ceza hâkimliğine itiraz edin. İdari gözetim kararına itiraz ederken kişisel durumunuzu, sabit adresinizi ve aile bağlarınızı belgeleyerek alternatif yükümlülük talep edin.
- Sınır dışı engeli varsa belgeleyin. Hastalık, hamilelik veya ülkeye dönüşte ciddi risk gibi YUKK m. 55 kapsamındaki durumları rapor ve belgelerle hem idareye hem hâkimliğe sunun.
- Aylık değerlendirmeleri takip edin. Her yeni devam kararı ve değişen koşullar yeni bir başvurunun gerekçesi olabilir.
- Ret hâlinde 30 günlük bireysel başvuru süresini gözetin. Ret kararının tebliğ veya öğrenme tarihini not edin.
- Serbest kalındıktan sonra tazminat yolunu değerlendirin. Görev ve süre konusundaki güncel durumu dava öncesinde kontrol edin.
Gerekli belgeler
- İdari gözetim kararı, varsa uzatma ve aylık değerlendirme kararları,
- Sınır dışı etme kararı ve tebliğ belgesi,
- Pasaport veya kimlik belgesi fotokopisi,
- Adres belgesi (kira sözleşmesi, tapu, aile yanında kalınıyorsa bunu gösteren belge),
- Aile bağlarını gösteren belgeler (evlilik, çocukların nüfus kaydı, okul belgeleri),
- Sağlık raporu veya tedavi belgeleri,
- İdareyle iş birliğini gösteren belgeler (seyahat belgesi başvurusu, konsolosluk yazışmaları),
- Avukat için vekâletname veya adli yardım talep yazısı.
Sık yapılan hatalar
- Gözetim kararına karşı idare mahkemesinde dava açmak; doğru merci sulh ceza hâkimliğidir.
- Sınır dışı kararına karşı 7 günlük dava süresini, gözetim itirazı yapıldı diye kaçırmak.
- İtiraz dilekçesini genel ifadelerle doldurup kişisel durumu belgelememek.
- İlk itiraz reddedildi diye vazgeçmek; koşullar değiştiğinde yeniden başvuru mümkündür.
- Sulh ceza yolunu tüketmeden doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmak.
- Serbest kaldıktan sonra tazminat yolunu tüketmeden bireysel başvuru yapmak.
- Alternatif yükümlülüklere (imza, adres) uymamak; bu, yeniden gözetime alınma sebebidir.
Yasal dayanaklar
| Konu | Dayanak |
|---|---|
| Sınır dışı amaçlı gözetim, süre, aylık değerlendirme, itiraz, adli yardım | 6458 sayılı Kanun m. 57 |
| Alternatif yükümlülükler | 6458 sayılı Kanun m. 57/A |
| Sınır dışı edilemeyecekler | 6458 sayılı Kanun m. 55 |
| Geri gönderme merkezlerinde hizmetler | 6458 sayılı Kanun m. 58–59 |
| Uluslararası koruma başvuru sahiplerinin gözetimi | 6458 sayılı Kanun m. 68, 71 |
| Sınır dışı etme kararına karşı dava | 6458 sayılı Kanun m. 53/3 |
| Kişi özgürlüğü ve tazminat hakkı | Anayasa m. 19; AİHS m. 5 |
| Bireysel başvuru süresi | 6216 sayılı Kanun m. 47 |
Sık Sorulan Sorular
İdari gözetim kararına itiraz için bir süre var mı?
Kanunda bir süre öngörülmemiştir. Gözetim devam ettiği sürece sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; koşullar değiştiğinde yeniden başvuru da yapılabilir.
Sulh ceza hâkimliği ne kadar sürede karar verir?
Hâkim incelemeyi 5 gün içinde sonuçlandırmak zorundadır ve verdiği karar kesindir.
İdari gözetim en fazla ne kadar sürebilir?
Sınır dışı amaçlı gözetim en fazla 6 aydır; Kanun’da sayılan hâllerde 6 ay daha uzatılabilir, toplamda 12 ayı geçemez. Uluslararası koruma başvuru sahiplerinde süre 30 günü geçemez.
İtiraz edersem gözetim dursun mu?
Hayır. Başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz; gözetim ancak hâkimin kararı veya idarenin sonlandırmasıyla sona erer.
Avukat tutacak param yok, ne yapabilirim?
YUKK m. 57/7 uyarınca talep etmeniz hâlinde Avukatlık Kanunu hükümlerine göre baro aracılığıyla avukatlık hizmeti sağlanır.
Sulh ceza hâkimliği itirazımı reddetti, başka yol var mı?
Kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Ayrıca koşullar değiştiğinde sulh ceza hâkimliğine yeniden başvurmak mümkündür.
Gözetim yerine imza yükümlülüğü verildi; buna itiraz edebilir miyim?
Evet. Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarına göre imza veya bildirim yükümlülüğüne karşı başvurular adli yargıda, uygulamada sulh ceza hâkimliğinde değerlendirilmektedir.
Hamile veya ağır hasta bir yabancı gözetime alınabilir mi?
Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz (YUKK m. 55/1-b). Bu kişilerden yalnızca belirli bir adreste kalmaları ve bildirimde bulunmaları istenebilir; durum sağlık raporuyla belgelenmelidir.
Gözetimdeyken uluslararası koruma başvurusu yaparsam ne olur?
Yalnızca başvuru yapıldığı için gözetim sürdürülemez. İdare, m. 68/2’deki istisnai hâllerden birini bireysel olarak göstermelidir; başvuru sahibinin gözetimi en fazla 30 gün sürebilir.
Haksız yere gözetimde tutulduysam tazminat alabilir miyim?
Hukuka aykırı tutulma nedeniyle tazminat istenebilir. Ancak hangi mahkemenin görevli olduğu konusunda belirsizlik bulunduğundan ve Anayasa Mahkemesi bu konuda yasal düzenleme yapılması gerektiğini bildirdiğinden, dava açmadan önce güncel durum mutlaka kontrol edilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. © Asya Hukuk – Tüm hakları saklıdır; yazının tamamı veya bir bölümü kaynak gösterilmeden kopyalanamaz ve çoğaltılamaz.
İlgili yazılar: Kısa Dönem İkamet İzni
Süreç ve süreler rehberi: Ankara’da İkamet İzni ve Yabancılar Hukuku: Başvuru, Süreç ve Süreler
Diğer hesaplayıcılar ve güncel bülten: Hukuki hesaplayıcılar · Güncel bülten


