Son güncelleme: 15 Kasım 2026 · Hazırlayan: Av. Halil ŞAHİN
Kısa cevap: Toplulaştırmaya itiraz, yeni parselasyon planı ve mülkiyet listeleri 30 gün askıya çıkarıldığında DSİ’ye veya proje idaresine yazılı olarak yapılır; askı ilanı ilgililere şahsen tebliğ edilmiş sayılır. İdari itirazın reddi veya işlemden herhangi bir şekilde haberdar olunması üzerine, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde 60 gün içinde iptal davası açılır; işlem tebliğ edilmemiş ve ilgili başka bir yoldan da öğrenmemişse dava, tescil tarihinden itibaren en geç on yıl içinde açılabilir.
Arazi toplulaştırması; miras yoluyla bölünmüş, dağınık ve şekilsiz tarım arazilerinin birleştirilerek yol, sulama ve drenaj tesisleriyle birlikte daha işlevsel yeni parseller hâlinde yeniden düzenlenmesidir. İşlem, malikin rızası aranmaksızın da yapılabildiği ve parselin yerini, şeklini ve yüzölçümünü değiştirdiği için mülkiyet hakkına doğrudan dokunur. Bu yazıda toplulaştırmaya itiraz yollarını, askı ve itiraz sürelerini, dava açma süresinin ne zaman başladığını, görevli ve yetkili mahkemeyi, mahkemenin yaptığı incelemeyi ve Danıştay kararlarında öne çıkan iptal sebeplerini ele alıyoruz.
Başlıklar
Arazi Toplulaştırmasının Yasal Dayanağı Nedir?
Toplulaştırmanın temel dayanağı, 19.04.2018 tarihli ve 7139 sayılı Kanunla 6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna eklenen Ek Madde 9‘dur. Aynı Kanunla 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun toplulaştırmayı düzenleyen 17. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanununun 6. maddesi de toplulaştırma ve katılım payına ilişkin hükümler içermektedir. Uygulamanın ayrıntıları, Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği (RG 07.02.2019, 30679) ile düzenlenmiş; Yönetmelik 29.01.2021 tarihli değişiklikle (RG 31379) askı ve itiraz bakımından güncellenmiştir.
6200 sayılı Kanun Ek 9 uyarınca:
- Arazi toplulaştırması ve tarla içi geliştirme hizmetlerinde uygulayıcı kuruluş DSİ‘dir; belediye, il özel idaresi, köy tüzel kişiliği veya kooperatif gibi diğer kurumlar DSİ’nin izniyle proje idaresi sıfatıyla toplulaştırma yapabilir.
- Toplulaştırma, Cumhurbaşkanı kararıyla isteğe bağlı ya da maliklerin muvafakati aranmaksızın zorunlu olarak yapılabilir; Cumhurbaşkanı kararı kamu yararı kararı sayılır.
- Arazilerden yol, kanal ve tahliye kanalı gibi ortak tesisler için en fazla %10 katılım payı düşülür ve bunun için bedel ödenmez; katılım payını aşan kesinti öncelikle eşdeğer tahsisli araziden karşılanır, yoksa kamulaştırma yapılır.
- Kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından toplulaştırma sonuçlanıncaya kadar proje sahasındaki arazilerin devir, temlik, ipotek ve satış vaadi işlemleri DSİ’nin veya proje idaresinin iznine bağlıdır.
- Duyurular DSİ’nin veya proje idaresinin internet sayfasında ve muhtarlıkta 30 gün ilan edilir ve bu ilanlar ilgililere şahsen tebliğ edilmiş sayılır; toplulaştırma sonuçlarına karşı tescil tarihinden itibaren on yıl içinde dava açılabilir.
Anayasa Mahkemesi, zorunlu toplulaştırmayı ve ilanın şahsen tebliğ sayılmasını Anayasa’ya aykırı bulmamış; asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altındaki arazilerin kamulaştırılması yetkisini ise yalnızca “proje idaresi” yönünden iptal etmiştir (AYM, E.2018/104, K.2020/39, 16.07.2020, RG 27.11.2020). Mahkeme bu kararında, ilanla tebliğ kuralının mahkemeye erişim hakkına bir sınırlama getirdiğini, ancak tescilden itibaren on yıllık dava imkânı da gözetildiğinde ölçülü olduğunu kabul etmiştir.
Toplulaştırma Süreci Nasıl İşler? Adım Adım Aşamalar
- Cumhurbaşkanı kararı: Proje sahası belirlenir ve karar Resmî Gazete’de yayımlanır; bu tarihten itibaren tasarruf kısıtlamaları başlar.
- Mülkiyet ve kadastro verilerinin derlenmesi: Tapu kayıtları, hisse durumları ve sabit tesisler (bina, kuyu, ağaç, çit gibi) tespit edilir; elbirliği mülkiyetindeki parseller ve hisse hataları idarece resen paylı mülkiyete dönüştürülebilir ve düzeltilebilir.
- Toprak derecelendirmesi: Arazinin verim gücüne göre puanlama yapılır ve sonuçlar askıya çıkarılır; malikler bu aşamada da itiraz edebilir.
- Malik görüşmeleri (mülakat): Maliklerin yeni parsellerin yeri konusundaki istekleri alınır; malik adına görüşmeye katılacak kişi, Yönetmelik ekindeki yetkilendirme formuyla belirlenebilir.
- Yeni parselasyon planı ve mülkiyet listeleri: Hazırlanan plan ve listeler 30 gün askıya çıkarılır; itirazlar değerlendirilir, gerekirse plan değiştirilerek yeniden askıya çıkarılır.
- Tescil ve yer teslimi: Kesinleşen yeni parseller tapuya tescil edilir ve araziler maliklere teslim edilir; teslime kadar kısıtlanan alanlardaki gelir kayıpları idarece karşılanır.
Toplulaştırmaya İtiraz Nasıl Yapılır? Askı ve İtiraz Süreleri
Toplulaştırmaya itiraz, öncelikle askı ilanları sırasında idareye yapılan yazılı idari itirazdır. Yönetmeliğin 29.01.2021 tarihli değişiklikten sonraki metnine göre hem toprak derecelendirmesine hem de yeni parselasyon planına yönelik itirazlar, ilanın başlangıcından ilanın kaldırıldığı günü izleyen iş gününün mesai bitimine kadar DSİ’ye veya proje idaresine yazılı olarak yapılmalıdır. Belgeye dayanmayan veya yazılı yapılmayan itirazlar değerlendirmeye alınmaz. Değişiklikten önceki metinde itiraz için ilan süresinin bitiminden itibaren 15 günlük süre öngörülüyordu; Danıştayın önüne gelen eski tarihli projelerde bu kurala atıf yapıldığı görülmektedir.
| Aşama | İlan / askı | İtiraz | İdarenin karar süresi |
|---|---|---|---|
| Toprak derecelendirmesi | Muhtarlık, köy odası veya cami ile kaymakamlık ilan tahtası | İlanın kaldırıldığı günü izleyen iş günü mesai bitimine kadar, yazılı ve belgeli | Askı bitiminden itibaren en geç 15 gün; derecelendirme değişirse 30 günlük yeni askı |
| Yeni parselasyon planı ve mülkiyet listeleri | 30 gün; internet sayfası ve muhtarlık | İlanın kaldırıldığı günü izleyen iş günü mesai bitimine kadar, DSİ’ye veya proje idaresine yazılı | Askı bitiminden itibaren en geç 30 gün; plan değişirse yeniden askı |
| Askı sayısı | Kural olarak iki askı; gerekçeli raporla üçüncü askı; kamu yatırımlarının zorunlu kıldığı hâllerde onayla bir askı daha yapılabilir | ||
Danıştay 10. Dairesi, bu sınırların dışında “bilgilendirme askısı” adı altında fazladan askı yapılmasını mevzuata aykırı bulmuştur (Danıştay 10. D., E.2022/2415, K.2022/5829, 08.12.2022). Askı sayısı ve askı tarihleri bu nedenle dava dosyasında ayrıca incelenmesi gereken usul unsurlarıdır.
İdari itiraz yapmadan dava açılabilir mi?
Askı aşamasındaki itiraz, dava açmanın ön şartı değildir. Danıştay 4. Dairesi, itirazlar kabul edilmediği sürece itiraz yapılmış olmasının planın kesin ve yürütülmesi gereken (icrai) niteliğini değiştirmediğini ve dava açmak için askıların sona ermesinin beklenmesine gerek bulunmadığını belirterek bu gerekçeyle verilen incelenmeksizin ret kararlarını bozmuştur (Danıştay 4. D., E.2023/10791, K.2023/5011, 20.09.2023; E.2023/10833, K.2023/5020, 20.09.2023; Danıştay 10. D., E.2021/7605, K.2022/4683, 26.10.2022). Buna karşılık Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, onaylanmamış, kesinleşmemiş ve tapuya tescil edilmemiş bir toplulaştırmada mülkiyet durumunun henüz değişmediğini kabul eden ısrar kararını onamıştır (E.2023/3246, K.2024/1155, 23.05.2024). Bu nedenle davanın hangi aşamadaki işleme yöneltildiği ve planın davacı yönünden icrai olup olmadığı dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Toplulaştırma Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Toplulaştırma kararı, yeni parselasyon planı ve parsel tahsisleri idarenin kamu gücüne dayanarak tesis ettiği tek yanlı idari işlemlerdir. Bu nedenle bunlara karşı açılacak iptal davalarında ve toplulaştırmanın uygulanmasından doğan tazminat taleplerinde görevli yargı kolu idari yargıdır; dava ilk derecede idare mahkemesinde görülür.
Yer bakımından yetkili mahkeme, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 34/1 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir; işlemi yapan DSİ bölge müdürlüğünün bulunduğu yer belirleyici değildir. Örneğin Ankara’nın bir ilçesindeki tarım arazisine ilişkin toplulaştırma işlemine karşı dava Ankara idare mahkemelerinde açılır. Davada husumet, toplulaştırmayı yürüten idareye yöneltilir: uygulamayı DSİ yürütüyorsa Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, DSİ izniyle başka bir kurum yürütüyorsa ilgili proje idaresi davalı olarak gösterilir.
| Talep | Yargı yolu / mahkeme | Not |
|---|---|---|
| Toplulaştırma kararının veya yeni parselasyon planının iptali | İdari yargı – taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi (İYUK m. 34/1) | Husumet DSİ Genel Müdürlüğüne veya proje idaresine |
| Uygulamadan doğan zararın tazmini (yanlış tahsis, tesviye, kanal açma) | İdari yargı – tam yargı davası | İdari eylemlerde önce idareye başvuru (İYUK m. 13) |
| Ürün, mütemmim cüz ve teslime kadarki gelir kaybı bedeli | İdare teklif eder; mülkiyet ihtilaflıysa veya bedel kabul edilmezse idare sulh hukuk mahkemesinde tespit ister | 6200 s. K. Ek 9; bedel vadeli hesaba yatırılarak işlemlere devam edilir |
| Mirasçılık, harici satış, inançlı işlem gibi özel hukuk ilişkisine dayanan tapu iptali ve tescil | Adli yargı – asliye hukuk mahkemesi | Toplulaştırma işleminin hukuka uygunluğu bu davada tartışılamaz |
Toplulaştırma tamamlandıktan sonra açılan tapu iptali, tapu düzeltme ve zarar davalarında görevli yargı yolu aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır. Asliye hukuk mahkemesinde tapu iptali ve tescil davası açmış olan kişinin, sonucu beklerken toplulaştırma işlemine karşı idari dava açma ehliyetinin bulunduğu da Danıştayca kabul edilmektedir (Danıştay 4. D., E.2023/12798, K.2025/2264, 14.04.2025; E.2025/5015, K.2025/5876, 10.11.2025). Tapu davasının sonucunu beklemek, idari davadaki 60 günlük sürenin kaçırılmasına yol açabilir.
Toplulaştırmadan Sonra Tapu İptali, Tapu Düzeltme ve Zarar Davaları: Adli Yargı mı, İdari Yargı mı?
Toplulaştırma işleminin kendisine yönelik iptal davası idari yargıda görülür; ancak toplulaştırma tamamlandıktan sonra açılan her dava idari yargıya ait değildir. Görevli yargı yolu, davanın toplulaştırma işleminin hukuka uygunluğunu mu, yoksa toplulaştırmadan bağımsız bir mülkiyet hakkını, tapu kaydındaki bir yanlışlığı veya fiilî bir el atmayı mı konu aldığına göre belirlenir. Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarında öne çıkan ayrım aşağıda özetlenmiştir.
Toplulaştırmadan önceki bir hakka dayanan tapu iptali ve tescil davası
Yargıtay, 3083 sayılı Kanun uyarınca toplulaştırma sonucu oluşan tapu kaydının tescil sebebi idari işlem olsa da, toplulaştırmadan önce var olan bir hakka (örneğin miras, kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği veya kadastro parselindeki pay) dayanan tapu iptali ve tescil davasının adli yargıda görüleceğini kabul etmektedir (Yargıtay 14. HD, E.2018/5701, K.2021/3498, 25.05.2021, Hukuk Genel Kurulunun 30.05.2007 tarihli kararına atıfla). Yargıtay 20. Hukuk Dairesi de toplulaştırmadan önce kadastro parselinde mevcut olan hakkın toplulaştırma parseline aynen yansıtılması gerektiğini, yansıtılmamışsa bu usulsüzlüğün adli yargıda dava konusu edilebileceğini belirtmiştir (E.2010/9109, K.2010/12524, 18.10.2010).
Buna karşılık, talep aslında toplulaştırma parselinin yerine, büyüklüğüne veya tahsis biçimine yöneliyorsa, Yargıtay 1. Hukuk Dairesi öncelikle sicil kaydının dayanağı olan toplulaştırma işleminin idari yargı aşamasını da kapsayacak şekilde kesinleşip kesinleşmediğinin araştırılmasını; idari işlem geçerliliğini koruyorsa adli yargıdaki davanın dinlenemeyeceğini kabul etmektedir (E.2014/12035, K.2014/13858, 09.09.2014). Bu nedenle uygulamada çoğu dosyada idari davanın 60 günlük süresi içinde açılması, adli yargıdaki tapu davasıyla birlikte yürütülmesi güvenli yoldur. Ankara’nın ilçelerinde toplulaştırma alanında kalan bir taşınmaz için tapu iptali ve tescil davası, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 12 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Tapu kaydının düzeltilmesi ve hisse hataları
Toplulaştırma tamamlanıp kesinleştikten sonra, işlemin iptalini amaçlamayan ve tapu sicilinin hatalı tutulmasından kaynaklanan düzeltme talepleri adli yargıda görülür. Uyuşmazlık Mahkemesi, yeni parseller arasındaki sınırlandırmanın hatalı olduğu iddiasıyla Tapu ve Kadastro Müdürlüğüne karşı açılan tapu kaydının düzeltilmesi davasında adli yargıyı görevli bulmuştur (Hukuk Bölümü, E.2021/535, K.2021/670, 27.12.2021). Danıştay 4. Dairesi de toplulaştırma sonucunda yapılan müstakil ve hisseli tescilin her hissedara eşit pay verilecek şekilde düzeltilmesi isteminin tapu işlemine yönelik olduğunu ve adli yargıda çözülmesi gerektiğini kabul etmiştir (E.2023/9910, K.2024/5108, 26.09.2024).
Toplulaştırma uygulamasından doğan ürün ve tesis zararları
Toplulaştırma projesi kapsamında DSİ tarafından yapılan kanal, yol veya tesviye çalışmaları sırasında ekili ürünün ya da ağaçların zarar görmesi, idarenin kamu gücüne dayanan eyleminden kaynaklanır. Uyuşmazlık Mahkemesi, toplulaştırma projesi kapsamında tahliye kanalı inşası nedeniyle pamuk ürününün zayi edildiği iddiasıyla açılan tazminat davasının idari yargıda görülmesi gerektiğine karar vermiştir (E.2025/201, K.2025/411, 16.06.2025). Bu tür zararlarda İYUK m. 13 uyarınca önce idareye başvurulmalı, ret veya zımni ret üzerine idare mahkemesinde tam yargı davası açılmalıdır. 6200 sayılı Kanun Ek 9’daki sulh hukuk mahkemesince bedel tespiti ise idarenin teklif ettiği bedelin kabul edilmemesi veya mülkiyetin ihtilaflı olması hâlinde idarenin başvurduğu bir tespit yoludur; malikin tazminat davası açma imkânını ortadan kaldırmaz.
Toplulaştırma alanında kamulaştırmasız el atma
Toplulaştırma sonrasında başka bir idarenin, örneğin yol yapımı için, kamulaştırma yapmadan taşınmaza fiilen el atması hâlinde durum farklıdır. Uyuşmazlık Mahkemesi, toplulaştırma sonrası yol koridorunda kalan taşınmazdaki yapı, ağaç ve kuyuların Karayolları Genel Müdürlüğünce kaldırıldığı, el atma eyleminin DSİ’nin yürüttüğü toplulaştırma sürecinden bağımsız olduğu bir dosyada, kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davasında adli yargıyı görevli bulmuştur (E.2026/123, K.2026/257, 04.05.2026; oy çokluğuyla). Kamulaştırmasız el atmaya ilişkin genel ilkeler için imar planında kamu alanında kalan taşınmazlar ve kamulaştırmasız el atma yazımıza bakılabilir.
| Talep | Görevli yargı yolu | Örnek karar |
|---|---|---|
| Toplulaştırma kararının, parselasyon planının veya tahsisin iptali | İdari yargı (taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi) | Danıştay 4. D., E.2023/10791, K.2023/5011 |
| Toplulaştırmadan önceki hakka dayanan tapu iptali ve tescil | Adli yargı (taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi) | Yargıtay 14. HD, E.2018/5701, K.2021/3498 |
| Kesinleşmiş toplulaştırmadan sonra tapu kaydı veya hisse düzeltme | Adli yargı | Uyuşmazlık M., E.2021/535, K.2021/670; Danıştay 4. D., E.2023/9910, K.2024/5108 |
| DSİ’nin toplulaştırma kapsamındaki kanal, yol veya tesviye çalışmasından doğan ürün zararı | İdari yargı (tam yargı davası, İYUK m. 13 başvurusu) | Uyuşmazlık M., E.2025/201, K.2025/411 |
| Toplulaştırmadan bağımsız kamulaştırmasız el atma | Adli yargı | Uyuşmazlık M., E.2026/123, K.2026/257 |
Görevli yargı yolunun yanlış seçilmesi, görevsizlik kararları nedeniyle yıllar kaybettirebilir ve idari davadaki 60 günlük sürenin geçmesine yol açabilir. Ankara’da avukatlık ve hukuki danışmanlık sürecinde bu nedenle dosyanın önce talebin niteliğine göre sınıflandırılması, gerekiyorsa idari ve adli davanın birlikte açılması değerlendirilir.
Toplulaştırmaya Karşı Dava Açma Süresi Ne Kadar?
Toplulaştırma işlemlerine karşı dava açma süresi bakımından özel bir kısa süre öngörülmediğinden, İYUK m. 7’deki 60 günlük genel dava açma süresi uygulanır. Danıştay 4. Dairesi, toplulaştırma sonuçlarına karşı işlemin tebliğinden veya başka bir şekilde öğrenilmesinden itibaren 60 gün içinde dava açılabileceğini, 6200 sayılı Kanun Ek 9’daki on yıllık sürenin ise işlemin ilgiliye tebliğ edilmediği ve ilgilinin başka bir yoldan da haberdar olmadığı durumlar için getirilmiş azami süre olduğunu kabul etmektedir (Danıştay 4. D., E.2023/10728, K.2023/5025, 20.09.2023; E.2025/2943, K.2025/5173, 13.10.2025).
| Durum | Dava açma süresi | Başlangıç |
|---|---|---|
| İşlem bireysel olarak tebliğ edilmiş | 60 gün | Tebliğ tarihi |
| Askıya itiraz edilmiş ve itiraz reddedilmiş | 60 gün | Ret kararının tebliği |
| Malik işlemi başka bir yoldan öğrenmiş (tapu intikali, satın alma, yer teslimi, tapu belgesi) | 60 gün | Öğrenme tarihi |
| Süre içinde idareye başvurulmuş (İYUK m. 11) | Kalan süre | Başvurunun reddi veya zımni ret |
| İşlem tebliğ edilmemiş ve hiçbir şekilde öğrenilmemiş | Azami 10 yıl | Tapuya tescil tarihi (6200 s. K. Ek 9) |
| Fiilî uygulamadan doğan zarar (tam yargı) | Önce idareye başvuru: öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde eylemden itibaren 5 yıl; ret üzerine 60 gün | İYUK m. 13 |
Öğrenme tarihinin tespiti uygulamada en çok tartışılan konudur. Danıştay; taşınmazın satın alındığı veya miras yoluyla intikal ettirildiği tarihte işlemden haberdar olunduğunu kabul ederek süreden sonra açılan davaların reddini yerinde bulmuştur (Danıştay 4. D., E.2025/3623, K.2025/5808, 06.11.2025; E.2025/2943, K.2025/5173, 13.10.2025). Toplulaştırmadan doğan tazminat davasında ise tapu tescil tarihinin tek başına süre başlangıcı sayılamayacağını, tescilin ilgiliye bildirilip bildirilmediğinin ve yer tesliminin yapılıp yapılmadığının araştırılması gerektiğini belirtmiştir (Danıştay İDDK, E.2024/634, K.2024/3332, 11.12.2024). Parsel tahsisinin mülkiyet hakkını ihlal ettiği iddiasıyla İYUK m. 10 uyarınca her zaman idareye başvurulabileceğini ve başvurunun reddi üzerine 60 gün içinde dava açılabileceğini kabul eden kararlar da bulunmaktadır (Danıştay 6. D., E.2021/7054, K.2023/6258, 20.06.2023); ancak bu yol, süresi geçmiş bir işlemi yeniden dava edilebilir hâle getirmek için güvenli bir yöntem olarak görülmemelidir.
Mahkeme Toplulaştırma Davasında Neleri İnceler?
Toplulaştırmaya itiraz üzerine açılan davada idare mahkemesi, işlemi İYUK m. 2 uyarınca yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden denetler. Danıştay kararlarında ilk derece mahkemelerinden beklenen inceleme şu sırayı izlemektedir:
- Dava ehliyeti: Davacının işlemle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi bulunup bulunmadığı; malik ölmüşse mirasçılık durumu.
- İtirazların kapsamı: Askı sırasında planın belirli bir kısmına mı, yoksa blok veya bölge seçimine mi itiraz edildiği ve planın son hâlinde talep doğrultusunda değişiklik yapılıp yapılmadığı.
- Usul: Askı sayısı, ilan yerleri ve sürelerinin mevzuata uygunluğu.
- Esas: Yerinde keşif ve bilirkişi incelemesiyle eski parsel ile yeni tahsis edilen parselin karşılaştırılması; Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatındaki yeni parselasyon planlamasında dikkat edilecek hususlara uyulup uyulmadığı (Danıştay 4. D., E.2024/816, K.2025/5620, 30.10.2025).
Bilirkişi heyeti genellikle ziraat mühendisi, harita veya kadastro mühendisi ve gerektiğinde hukukçudan oluşur. Keşifte toprak derecesi, sulama ve yol ağına erişim, parselin şekli, sabit tesisler ve kayıp yüzölçümü yerinde tespit edilir.
Danıştay kararlarında öne çıkan iptal sebepleri
- Davacının parselinin, mevcut hisse durumu dikkate alınmadan üçüncü kişilerle hisseli hâle getirilmesi.
- Meyve ağaçları, ev, kuyu veya trafo gibi sabit tesislerin teknik gerekçe ve sabit tesis tutanağı olmadan korunmaması ya da değerlendirme dışı bırakılması.
- Kâğıt üzerinde eşdeğerlik sağlansa da ıslah gerektiren mera vasıflı bir arazinin tahsis edilmesi gibi fiilî eşdeğersizlik.
- Teknik zorunluluk açıklanmadan önemli ölçüde alan azaltılması veya tek bütün olarak kullanılan parselin birbirine bitişik olmayan iki parsele bölünmesi.
- “Yerinde tahsis” ve “en büyük parsel etrafında toplama” ilkelerine uyulduğunun belgelenmemesi; bilirkişi raporunun bu iddiaları karşılamaması.
Yürütmenin Durdurulması İstenmeli mi?
Toplulaştırma sahada hızla fiilî duruma dönüşür: yollar ve kanallar açılır, yeni parseller tescil edilip teslim edilir ve üçüncü kişilere devredilebilir. Yargılama sürerken bu uygulamaların tamamlanması, sonradan verilecek iptal kararının uygulanmasını güçleştirebilir. Bu nedenle İYUK m. 27 uyarınca dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenmesi ve telafisi güç veya imkânsız zararın somut olarak gösterilmesi (ör. ağaçların sökülmesi, kuyunun başka parselde kalması) önem taşır. Yürütmenin durdurulması kararı, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğacak olması koşullarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.
Gerekli Belgeler
- Tapu kaydı ve toplulaştırma öncesi parsel bilgileri (ada, parsel, yüzölçümü, hisse oranı)
- Askı ilanının tarihi ve yerini gösteren belge veya fotoğraflar, varsa ilan tutanağı
- Askı sırasında verilen itiraz dilekçesi ve idarenin cevabı
- Yeni parselasyon planı ve mülkiyet listesinin ilgili sayfaları
- Eski parseldeki sabit tesisleri (ağaç, bina, kuyu) gösteren fotoğraf, fatura veya tutanaklar
- Mirasçılık belgesi (malik ölmüşse) ve işlemin öğrenildiği tarihi gösteren belgeler
- Gelir kaybı veya ürün zararı iddiası varsa ürün ve hasat kayıtları
Sık Yapılan Hatalar
- Askı ilanının şahsen tebliğ sayıldığını bilmeden kişisel tebligat beklemek.
- On yıllık süreye güvenip, işlem öğrenildikten sonra 60 günlük süreyi kaçırmak.
- Tapu iptali ve tescil davasının sonucunu beklerken idari dava açmamak.
- Davayı DSİ bölge müdürlüğünün bulunduğu yerde veya yanlış davalıya karşı açmak.
- Dilekçede genel itirazlarla yetinip eski ve yeni parsel arasındaki somut farkları (alan, toprak derecesi, yol ve su erişimi, sabit tesis) göstermemek.
- Keşif ve bilirkişi incelemesi ile yürütmenin durdurulması talep etmemek.
Benzer süre ve yargı yolu sorunları kamulaştırmaya itiraz ve dava yolları ile imar planı değişikliğine itiraz ve iptal davası yazılarımızda da ele alınmıştır. Toplulaştırmada katılım payını aşan kesintilerde kamulaştırma hükümleri devreye girdiğinden kamulaştırmanın aşamaları da dosyanın değerlendirilmesinde göz önünde tutulmalıdır. Toplulaştırma dosyalarında ilk iş, askı ve öğrenme tarihlerinin belgeleriyle birlikte tespit edilmesidir.
Yasal Dayanaklar
| Düzenleme | Konu |
|---|---|
| 6200 sayılı DSİ Kanunu Ek m. 9 | Toplulaştırma yetkisi, Cumhurbaşkanı kararı, ilan ve tebliğ, on yıllık dava süresi, katılım payı, kısıtlamalar |
| 3083 sayılı Tarım Reformu Kanunu m. 6, m. 16 | Toplulaştırma, katılım payı, tapu ve kadastro işlemleri |
| 2577 sayılı İYUK m. 2, 7, 10, 11, 13, 27, 34 | Dava türleri, 60 günlük süre, idareye başvuru, yürütmenin durdurulması, yetkili mahkeme |
| Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği (RG 07.02.2019, 30679; değişiklik RG 29.01.2021, 31379) | Derecelendirme, mülakat, askı, itiraz ve tescil usulü |
| Anayasa m. 35, 36, 125; AYM E.2018/104, K.2020/39 | Mülkiyet hakkı, hak arama özgürlüğü, yargı yolu |
Sık Sorulan Sorular
Toplulaştırmaya itiraz süresi ne kadar?
Yönetmeliğin 2021 değişikliğinden sonraki metnine göre yeni parselasyon planı 30 gün askıda kalır ve itiraz, ilanın kaldırıldığı günü izleyen iş gününün mesai bitimine kadar DSİ’ye veya proje idaresine yazılı olarak yapılır. Mahkemede dava açma süresi ise ayrıca 60 gündür.
Askı ilanını görmedim, tebliğ yapılmış sayılır mı?
Evet. 6200 sayılı Kanun Ek 9 uyarınca internet sayfası ve muhtarlıkta 30 gün yapılan ilan, ilgililere şahsen tebliğ edilmiş sayılır. İlanı fiilen görmemiş olmak, tek başına süreyi durdurmaz.
Toplulaştırma davası hangi mahkemede açılır?
Taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır (İYUK m. 34/1). Davalı, toplulaştırmayı yürüten DSİ Genel Müdürlüğü veya proje idaresidir.
Toplulaştırmaya karşı 10 yıl içinde dava açılabilir mi?
On yıllık süre, işlemin tebliğ edilmediği ve ilgilinin başka bir yoldan da öğrenmediği durumlar için azami süredir. İşlem tapu intikali, satın alma veya yer teslimi gibi bir yolla öğrenilmişse 60 günlük süre o tarihten başlar.
İtiraz etmeden doğrudan dava açabilir miyim?
Askıya itiraz, dava açmanın ön şartı değildir. Danıştay, itirazlar kabul edilmediği sürece planın kesin ve icrai nitelikte olduğunu ve askıların sona ermesinin beklenmesine gerek bulunmadığını kabul etmektedir.
Toplulaştırmada arazimden ne kadar kesinti yapılabilir?
Yol, kanal ve tahliye kanalı gibi ortak tesisler için en fazla %10 katılım payı düşülür ve bunun için bedel ödenmez. Bu oranı aşan kesinti eşdeğer araziden karşılanır, yoksa kamulaştırılır.
Ağaçlarım veya kuyum başka parselde kaldı, ne yapabilirim?
Sabit tesislerin korunmaması veya tutanaksız biçimde değerlendirme dışı bırakılması, Danıştay kararlarında iptal sebebi olarak kabul edilmiştir. Askı sırasında yazılı itiraz yapılmalı, sonuç alınamazsa 60 gün içinde dava açılarak keşif ve bilirkişi incelemesi istenmelidir.
Toplulaştırma sırasında ürün zararım ödenir mi?
Kısıtlanan alanlardaki ürün ve mütemmim cüz zararı ile yeni parsel teslim edilene kadarki gelir kaybı idarece karşılanır. Bedel kabul edilmezse idare sulh hukuk mahkemesinden tespit ister; uygulamadan doğan diğer zararlar için idareye başvurularak tam yargı davası açılabilir.
Toplulaştırma sonrası tapu iptali davası hangi mahkemede açılır?
Dava toplulaştırmadan önce var olan bir hakka (miras, zilyetlik, kadastro parselindeki pay) veya kesinleşmiş toplulaştırmadan sonraki tapu kaydı hatasına dayanıyorsa taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılır. Talep toplulaştırma parselinin yerine veya tahsisine yöneliyorsa önce idare mahkemesinde toplulaştırma işleminin iptali istenmelidir.
Toplulaştırma kanal çalışması ürünüme zarar verdi, hangi mahkemede dava açılır?
DSİ’nin toplulaştırma projesi kapsamındaki kanal, yol veya tesviye çalışmasından doğan ürün zararı idari eylemden kaynaklanır; önce idareye başvurulur, ret üzerine idare mahkemesinde tam yargı davası açılır (Uyuşmazlık Mahkemesi, E.2025/201, K.2025/411).
Toplulaştırma devam ederken arazimi satabilir miyim?
Cumhurbaşkanı kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından toplulaştırma sonuçlanıncaya kadar devir, temlik, ipotek ve satış vaadi işlemleri DSİ’nin veya proje idaresinin iznine bağlıdır.
Toplulaştırma davası ne kadar sürer?
Resmî bir ortalama süre yayımlanmamaktadır. Süre; keşif ve bilirkişi incelemesinin kapsamına, raporlara itirazlara ve istinaf ile temyiz aşamalarına göre değişir. Danıştay kararlarında süre veya usul gerekçesiyle verilen ret kararlarının bozulmasıyla dosyanın yeniden ilk derece mahkemesine döndüğü de görülmektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. © Asya Hukuk – Tüm hakları saklıdır; yazının tamamı veya bir bölümü kaynak gösterilmeden kopyalanamaz ve çoğaltılamaz.
İlgili yazılar: Uzun Süren Yargılama İçin Tazminat · Kamulaştırma Nedir, Aşamaları Nelerdir? Taşınmaz Sahipleri İçin Rehber · İmar Planında Park, Okul veya Yol Alanında Kalan Taşınmaz
Süreç ve süreler rehberi: Ankara’da İdari Dava ve Kamulaştırma: Süreç ve Süreler
Diğer hesaplayıcılar ve güncel bülten: Hukuki hesaplayıcılar · Güncel bülten


