İkamet İzni Olmayan Yabancılar Avukata Nasıl Vekâlet Verebilir?

İkamet İzni Olmayan Yabancılar Avukata Nasıl Vekâlet Verebilir? – Asya Hukuk

Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Hazırlayan:

Kısa cevap: Pasaportu veya yabancı kimlik numaralı bir belgesi bulunan yabancı, ikamet izni olmasa da noterden vekâletname verebilir; yabancıların vekâlet vermesi önünde kanuni bir izin şartı yoktur. Kimlik belgesi bulunmayan veya idari gözetim altındaki yabancılar için yargı kararları, vekâlet ilişkisinin tutanakla açıkça ortaya konulmasını yeterli görmekte ve noter onayını ispat şartı olarak değerlendirmektedir.

Türkiye’de geçerli bir ikamet veya çalışma izni bulunmayan yabancılar da sınır dışı etme, idari gözetim, kimlik bilgisi düzeltme, işçilik alacağı ya da miras gibi pek çok hukuki uyuşmazlıkla karşılaşabilir. Bu kişilerin bir avukat aracılığıyla hak arayabilmesi için ilk engel çoğu zaman noterden vekâletname çıkarılmasıdır. Bu yazıda yasal kalış izni olmayan yabancıların vekâlet vermesi için başvurulabilecek yolları, yabancı kimlik numarasının rolünü ve noter şartının esnetildiği durumları yargı kararları ışığında açıklıyoruz. Yazı, kişinin kalış durumunu değiştirmeye değil, mevcut durumu ne olursa olsun mahkemeye erişim ve avukatla temsil hakkını nasıl kullanabileceğine odaklanmaktadır.

Yabancı Kimlik Numarası Neden Önemli?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) uygulamasında yabancıların Türkiye’deki resmî kurumlarla yaptıkları işlemlerde yabancı kimlik numarası esas alınır. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi’nin kararında, bu numaranın yabancıların resmî kurumlarla yaptıkları tüm işlemlerde zorunlu olduğu; ancak çeşitli sebeplerle ikamet veya çalışma izni olmadan Türkiye’de bulunan ve resmî kurumlarla işlem yapması gereken yabancılara da talepleri hâlinde verilebildiği belirtilmiştir (E. 2022/698, K. 2025/174).

Kimlik Belgesi Olan Yabancılar Noterden Vekâlet Verebilir

Anayasa Mahkemesi, YUKK uyarınca uluslararası koruma başvuru sahiplerine (m. 76) ve mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsü verilenlere (m. 83) yabancı kimlik numarasını içeren kimlik belgesi düzenlendiğini, bu belgelerden birini ibraz eden yabancıların noterden vekâletname çıkarmalarına herhangi bir engel bulunmadığını belirtmiştir (AYM, E. 2015/36, K. 2015/87). Başka bir kararında da kanunda vekâletname verilmesine yönelik özel bir sınırlama bulunmadığını, genel hükümlerin uygulanacağını vurgulamıştır (AYM, E. 2016/29, K. 2016/134). Bu genel hükümler, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Noterlik Kanunu’ndaki vekâletnameye ilişkin kurallardır.

Yabancının durumuVekâlet verme imkânı
Pasaport veya yabancı kimlik belgesi varNoterde vekâletname düzenlenebilir.
Uluslararası koruma başvuru sahibi kimlik belgesi varBu belgeyle noterden vekâletname çıkarılabilir.
Geçici koruma kimlik belgesi varYabancı kimlik numaralı belgeyle noter işlemi yapılabilir.
Belgesi yok veya idari gözetimdeNoter işlemi fiilen zorlaşır; aşağıda açıklanan istisnai çözümler gündeme gelir.

Noterde kimlik tespiti ve tercüman şartı

1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 72’ye göre noter, işlem yaptıracak kişilerin kimlik, adres ve ehliyetini ve gerçek isteklerini tam olarak öğrenmekle yükümlüdür. Uygulamada yabancıların kimliği pasaport, ikamet izni belgesi, uluslararası veya geçici koruma kimlik belgesi üzerinden tespit edilir; resmî bir kimlik belgesi sunamayan kişinin kimliğinin yalnızca tanık beyanıyla tespit edilmesi kural olarak kabul görmemektedir. Bu nedenle belgesiz yabancılar bakımından noter yolu çoğu zaman fiilen kapalıdır.

Türkçe bilmeyen yabancı için noter işleminde yeminli tercüman bulundurulması zorunludur (Noterlik Kanunu m. 74). İlgilinin işitme veya konuşma engelli olması ve yazıyla anlaşma imkânının da bulunmaması hâlinde iki tanık ve yeminli tercüman birlikte bulunur (m. 73). Tercüman giderleri ve tercümanın bulunabilmesi, özellikle geri gönderme merkezlerinde işlemin süresini etkileyen başlıca etkenlerdendir.

İdari Gözetimdeki veya Belgesi Olmayan Yabancılar

Geri gönderme merkezlerinde tutulan veya pasaportuna ulaşamayan yabancılar, noterde kimlik ibraz edemedikleri için vekâletname düzenletemeyebilir. Uygulamada karşılaşılan başlıca sorunlar şunlardır:

  • Kimlik belgesi veya pasaportun hiç bulunmaması ya da idarece alıkonulmuş olması,
  • Noter geri gönderme merkezine gelse bile kimlik ibraz edilemediği için vekâletname düzenleyememesi,
  • Yabancının sık sık başka bir merkeze nakledilmesi ve bu nakillerin avukata bildirilmemesi,
  • Avukatın müvekkiliyle görüşmesinin geciktirilmesi veya fiilen zorlaştırılması.

Oysa 6458 sayılı Kanun m. 59/1-b, geri gönderme merkezlerindeki yabancıya notere, yasal temsilciye ve avukata erişme ve bunlarla görüşme imkânı sağlanmasını idare için bir yükümlülük olarak düzenler. Avukatın merkezdeki yabancıyla ilk görüşmesi, vekâlet ilişkisinin kurulabilmesi için zorunlu bir adımdır.

Bu durumlarda başvurulan başlıca alternatifler, avukat ile yabancı arasında düzenlenen ve vekil tayinini gösteren bir tutanak (yetki belgesi) ya da mahkemenin, ilgili kişiye davaya muvafakat edip etmediğini doğrudan sormasıdır. Yargı kararları bu durumda mahkemeye erişim hakkının korunması gerektiğini vurgulamaktadır:

  • İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi, YUKK kapsamında kişi özgürlüğüne yönelik kararlara muhatap olan yabancıların avukata erişimde daha zor durumda olduğunu belirtmiştir. Avukat ile yabancı arasında vekâlet ilişkisinin yazılı veya sözlü olarak açıkça ortaya konulması koşuluyla, vekâletnamedeki noter onayının geçerlilik şartı değil ispat şartı olduğunu ve avukatın noter onaylı vekâlet aranmadan hukuki yardımda bulunabileceğinin kabulünün hak arama özgürlüğünün gereği olduğunu ifade etmiştir. Aynı kararda, vekâlet ilişkisi açıkça ortaya konulmuşsa, noter onaylı vekâletname bulunmadığı gerekçesiyle HMK m. 77 uyarınca davanın açılmamış sayılmasına karar verilemeyeceği belirtilmiştir (E. 2018/1387, K. 2018/1273).
  • Anayasa Mahkemesi’nin 24.05.2018 tarihli bir bireysel başvuru kararında, idari gözetim altındaki yabancının kimlik belgesi bulunmadığı için noter vekâletnamesi düzenlenemeyince avukat ve başvurucu el yazısıyla bir tutanak düzenleyerek vekil tayin etmiştir. Olayda yabancının avukatıyla görüşmesi fiilen zorlaştırılmış, nakilleri avukata bildirilmemiş, idare mahkemesi de davayı vekâletname eksikliği ve süre aşımı gerekçesiyle reddetmiştir. Anayasa Mahkemesi, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine (Anayasa m. 17 ile bağlantılı m. 40) ve yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir (AYM, B. No: 2016/5604).

Uygulamada geri gönderme merkezlerinde kurum aracılığıyla vekâlet işlemlerinin yapılabildiği durumlar da bulunmaktadır. Hangi yolun izleneceği, yabancının bulunduğu yere ve açılacak davanın niteliğine göre değerlendirilmelidir.

Süreler Kısa: Vekâlet Sorunu Hak Kaybına Yol Açmamalı

Vekâletname sorununun en önemli olduğu alan, YUKK kapsamındaki kararlara karşı başvurulardır; çünkü bu başvurular kısa sürelere bağlıdır:

KararBaşvuru yeri ve süreKarar süresi ve kanun yolu
Sınır dışı etme kararı (YUKK m. 53/3)İdare mahkemesi; tebliğden itibaren 7 günDosyanın tamamlanmasından itibaren 15 gün; karar kesindir
İdari gözetim kararı (YUKK m. 57/6)Sulh ceza hâkimliği; süre sınırı yok, şartlar değişirse yeniden başvurulabilir5 gün; karar kesindir
Uluslararası koruma: kabul edilemez başvuru ve hızlandırılmış değerlendirme kararları (YUKK m. 72, 79, 80)İdare mahkemesi; tebliğden itibaren 15 gün15 gün; karar kesindir
Uluslararası koruma: diğer kararlar (YUKK m. 80)Komisyona 10 gün içinde idari itiraz veya 30 gün içinde idare mahkemesiGenel hükümler

Sınır dışı etme kararına karşı 7 günlük süre, 7196 sayılı Kanun’la (2019) 15 günden 7 güne indirilmiş; m. 53/3 daha sonra 7533 sayılı Kanun’la (2024) yeniden düzenlenmiştir. Güncel metne göre yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Karar, yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir; dava da bu kişilerden biri tarafından açılabilir. İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru gözetimi durdurmaz; dilekçe idareye verilirse hâkimliğe derhâl ulaştırılır. Bu sürelerin ayrıntıları idari gözetim kararına itiraz yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Bu kadar kısa sürelerde, yabancıların vekâlet vermesi için noter vekâletnamesinin beklenmesi, başvuru hakkının fiilen kullanılamamasına yol açabilir. Bu nedenle vekâletname çıkarılamadığında durumun dilekçede açıklanması, varsa tutanak veya kurum yazısının eklenmesi ve vekâletnamenin sonradan sunulacağının belirtilmesi önemlidir.

Vekâletname Sonradan Sunulabilir mi? (HMK m. 77)

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 77. maddesinin birinci fıkrasına göre kural, vekâletname olmadan dava açılamamasıdır. Ancak gecikmesinde zarar doğacak hâllerde mahkeme, vekâletnamenin sunulması için kesin süre vererek davanın açılmasına izin verir. Verilen süre içinde vekâletname sunulmaz veya asıl taraf, vekilin yaptığı işlemleri kabul ettiğini dilekçeyle bildirmezse dava açılmamış sayılır.

Bu hüküm, kısa süreli başvurularda yabancılar açısından önemli bir güvencedir: Sınır dışı etme kararına karşı 7 günlük süre dolmadan dava açılıp vekâletnamenin sonradan tamamlanacağı belirtilebilir. Kesin sürenin kaçırılmaması ve noter işlemi yapılamıyorsa bunun nedenlerinin belgelenerek mahkemeye bildirilmesi gerekir. Yukarıda değinilen bölge idare mahkemesi kararı, vekâlet ilişkisi açıkça ortaya konulmuşsa bu yaptırımın uygulanmaması gerektiğini kabul etmektedir.

Özel Vekâletname Gerektiren İşlemler

Bazı işlemler genel dava vekâletnamesiyle yapılamaz. Örneğin Türk vatandaşlığının kazanılması, kaybı veya ispatına ilişkin başvurular yurt içinde valiliğe, yurt dışında dış temsilciliklere bizzat veya özel vekâletnameyle yapılır (Danıştay 10. D., E. 2021/5844, K. 2025/2041). Yurt dışında düzenlenen vekâletnamelerle tapu işlemi yapılabilmesi için ise kural olarak vekâletnamede ilgili kişinin fotoğrafı ve fotoğraf üzerinde düzenleyen kurumun mührü bulunması gibi ek şartlar aranır; ancak Danıştay, kesinleşmiş bir mahkeme kararının tapuda infazını isteyen avukattan bu şartların aranmasını hukuka uygun bulmamıştır (Danıştay 10. D., E. 2021/407, K. 2021/2470).

Yurt dışında düzenlenen vekâletname: Apostil ve konsolosluk onayı

Yabancı, Türkiye dışındaysa vekâletname bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenebilir. Yabancı bir ülkenin noteri veya yetkili makamı tarafından düzenlenen vekâletnameler, o ülke 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi’ne (Apostil Sözleşmesi) tarafsa apostil şerhi ile, taraf değilse Türk konsolosluğunun onayıyla Türkiye’de kullanılabilir. Her iki durumda da belgenin yeminli tercüman aracılığıyla Türkçeye çevrilmesi ve çevirinin onaylanması gerekir.

Kimlik Belgesindeki Hataların Düzeltilmesi: Görevli Mahkeme

YUKK uyarınca düzenlenen kimlik belgelerindeki (ör. uluslararası veya geçici koruma kimlik belgesi) bilgilerin düzeltilmesi talebi, nüfus kütüğüne ilişkin olmadığından nüfus davası sayılmaz. Uyuşmazlık Mahkemesi’ne göre bu davalar idari yargıda görülür (E. 2025/523, K. 2025/610).

Adli Yardım ve Ücretsiz Avukat

Avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılayamayan yabancılar için iki ayrı yol vardır:

YolŞartlarNe sağlar?
Mahkemeden adli yardım (HMK m. 334)Kişinin giderleri ödeme gücünden yoksun olması ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması; yabancılarda ayrıca karşılıklılık şartı aranır.Harç ve yargılama giderlerinden geçici muafiyet
Barodan ücretsiz avukat (YUKK m. 81/2)Uluslararası koruma başvuru sahibi veya statü sahibi olup avukatlık ücretini karşılayamamak1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun adli yardım hükümlerine göre baroca avukat görevlendirilmesi

Benzer bir güvence idari gözetim için de vardır: İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuran ve avukatlık ücretini karşılayamayanlara talepleri hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır (YUKK m. 57/7). Başvuru, kişinin bulunduğu yerdeki baronun adli yardım bürosuna yapılır; örneğin Ankara’daki bir geri gönderme merkezinde tutulan yabancı için Ankara Barosu adli yardım bürosu yetkilidir. Anayasa Mahkemesi de uluslararası koruma başvuru sahipleri ve statü sahipleri için bu imkâna kararında yer vermiştir (AYM, E. 2015/36, K. 2015/87). Baroca görevlendirilen avukat açısından da vekâlet ilişkisinin kurulması gerekir; kimlik belgesi yoksa yukarıda açıklanan tutanak yöntemi burada da gündeme gelir. Yabancıların vekâlet işlemlerinde Ankara’da avukatlık ve hukuki danışmanlık sürecinde pasaport, tercüman ve noter işlemlerinin önceden planlanması gecikmeleri önler.

Adım Adım: Yabancıların Vekâlet Vermesi

  1. Belge durumunu tespit edin: Pasaport, yabancı kimlik numaralı belge, uluslararası veya geçici koruma kimlik belgesi bulunup bulunmadığını ve belgenin idarede olup olmadığını öğrenin.
  2. Süreyi hesaplayın: Tebliğ edilen kararın türüne göre 7, 15 veya 30 günlük dava süresini ilk gün belirleyin.
  3. Belge varsa noter yolunu kullanın: Türkçe bilmeyen yabancı için yeminli tercümanla birlikte noterde vekâletname düzenletin; geri gönderme merkezindeyse noterin merkeze gelmesini talep edin.
  4. Belge yoksa tutanak düzenleyin: Avukat ile yabancının birlikte imzaladığı, vekil tayinini ve yetkinin kapsamını gösteren tutanak hazırlayın; mümkünse tercümanın ve kurum görevlisinin de imzasını alın.
  5. Davayı süresinde açın: Dilekçede vekâletnamenin neden çıkarılamadığını açıklayın, tutanağı ve varsa kurum yazısını ekleyin, HMK m. 77 uyarınca süre isteyin.
  6. Vekâletnameyi tamamlayın: Kimlik belgesine ulaşılır ulaşılmaz usulüne uygun vekâletnameyi mahkemenin verdiği kesin süre içinde sunun.

Gerekli Belgeler

  • Pasaport, yabancı kimlik belgesi, uluslararası veya geçici koruma kimlik belgesi (hangisi varsa)
  • Yabancı kimlik numarasını gösteren herhangi bir resmî yazı
  • Sınır dışı etme, idari gözetim veya başka bir idari kararın tebliğ belgesi
  • Belge yoksa, vekâlet ilişkisini gösteren ve avukat ile yabancının birlikte imzaladığı tutanak
  • Türkçe bilmeyen yabancı için tercümanın kimlik bilgileri ve açıklamanın yapıldığını gösteren kayıt

Yabancıların Vekâlet Vermesinde Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilecekler

  • Yabancının elinde hangi kimlik belgesinin bulunduğunu ve yabancı kimlik numarası olup olmadığını öncelikle tespit edin.
  • Belge yoksa, Göç İdaresi’nden yabancı kimlik numarası alınıp alınamayacağını araştırın.
  • İdari gözetim veya sınır dışı kararlarına karşı dava açma sürelerinin çok kısa olduğunu unutmayın; vekâlet sorununun bu süreleri kaçırmaya yol açmaması için mahkemeye durum açıklanmalıdır.
  • Vekâlet ilişkisini gösteren yazılı bir tutanak düzenlenmesi, ispat bakımından önemlidir.
  • Gerekirse yeminli tercüman aracılığıyla vekâletin kapsamının yabancıya açıklandığı belgelenmelidir.
  • Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gibi şekil şartları sıkı olan başvurularda usulüne uygun vekâletname sunulmaması, başvurunun usulden reddine yol açabilir (AYM, B. No: 2014/11864). Bu nedenle tutanakla başlanan temsilde, imkân doğar doğmaz usulüne uygun vekâletname tamamlanmalıdır.
  • Noter vekâletnamesi beklenirken 7 günlük sınır dışı etme dava süresinin geçirilmesi, vekâletname sorunundan daha ağır bir hak kaybıdır; dava süresi vekâletname nedeniyle uzamaz.

Yasal Dayanaklar

DüzenlemeKonu
Anayasa m. 36 ve 40Hak arama özgürlüğü ve etkili başvuru hakkı
6458 s. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 53, 57, 59, 80, 81Dava süreleri, idari gözetime başvuru, avukata erişim, ücretsiz avukat
1512 s. Noterlik Kanunu m. 72–74Kimlik tespiti, engelli ve Türkçe bilmeyen ilgili için tanık ve tercüman
6100 s. HMK m. 77 ve 334Vekâletnamenin sonradan sunulması, adli yardım
1136 s. Avukatlık KanunuBaroların adli yardım hizmeti

Kısa dönem ikamet izni başvurusu ve ret kararına karşı dava yolu için kısa dönem ikamet izni yazımıza bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

İkamet iznim yok; noterden vekâlet çıkarabilir miyim?

Pasaportunuz veya yabancı kimlik numaralı bir belgeniz varsa, ikamet izniniz olmasa da noterden vekâletname çıkarmanıza kanuni bir engel yoktur.

Geri gönderme merkezindeyim ve pasaportum yok; avukat tutabilir miyim?

Evet. Yargı kararlarında mahkemeye erişim hakkı gereği, vekâlet ilişkisinin açıkça ortaya konulması koşuluyla noter onayı aranmadan avukatın hukuki yardımda bulunabileceği kabul edilmiştir.

Geçici koruma belgemdeki ismim hatalı; hangi mahkemeye başvurmalıyım?

YUKK kapsamındaki kimlik belgelerinde düzeltme talepleri idari işlem niteliğindedir; reddedilmesi hâlinde idare mahkemesinde dava açılır.

Sınır dışı kararına itiraz için ne kadar sürem var?

Kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Vekâletname sorunu bu süreyi uzatmaz; bu nedenle başvurunun zamanında yapılması önceliklidir.

Yurt dışındayım; Türkiye’deki bir dava için vekâlet verebilir miyim?

Evet. Bulunduğunuz ülkedeki Türk dış temsilciliğinde veya o ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenen vekâletname kullanılabilir. Tapu işlemleri için fotoğraf ve mühür gibi ek şartlar arandığından vekâletnamenin amacına uygun hazırlanması gerekir.

Ücretsiz avukat desteği alabilir miyim?

Ödeme gücü bulunmayan kişiler, bulundukları yerdeki baronun adli yardım bürosuna başvurabilir. Uluslararası koruma başvuru sahipleri ve statü sahipleri için YUKK m. 81/2 bu imkânı açıkça düzenler. Harç ve yargılama giderleri için ise mahkemeden HMK m. 334 uyarınca adli yardım istenebilir; yabancılarda karşılıklılık şartı aranır.

Türkçe bilmiyorum; noterde vekâlet verebilir miyim?

Evet. Türkçe bilmeyen kişinin noter işleminde yeminli bir tercüman bulundurulur (Noterlik Kanunu m. 74).

Sınır dışı kararına dava açarsam dava sürerken sınır dışı edilir miyim?

Güncel YUKK m. 53/3’e göre, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve dava sonuçlanıncaya kadar sınır dışı etme işlemi uygulanmaz.

Vekâletname çıkaramadan dava açılırsa dava reddedilir mi?

Gecikmede zarar varsa mahkeme vekâletnamenin sunulması için kesin süre vererek davanın açılmasına izin verir (HMK m. 77). Bu süre içinde vekâletname sunulmaz veya asıl taraf işlemleri kabul ettiğini bildirmezse dava açılmamış sayılır. Vekâlet ilişkisi açıkça ortaya konulmuşsa bu sonucun doğmaması gerektiğine ilişkin yargı kararları da bulunmaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. © Asya Hukuk – Tüm hakları saklıdır; yazının tamamı veya bir bölümü kaynak gösterilmeden kopyalanamaz ve çoğaltılamaz.

İlgili çalışma alanı: Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku
Süreç ve süreler rehberi: Ankara’da İkamet İzni ve Yabancılar Hukuku: Başvuru, Süreç ve Süreler
Diğer hesaplayıcılar ve güncel bülten: Hukuki hesaplayıcılar · Güncel bülten