Taşınmaz Satış Vaadi: Bedeli Ödenen Daire Devredilmezse Haklarınız

Taşınmaz Satış Vaadi – Asya Hukuk

Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Hazırlayan:

Kısa cevap: Noterde düzenleme şeklinde yapılmış bir satış vaadi sözleşmesi varsa ve bedel ödenmişse, alıcı tapu iptal ve tescil davası açarak dairenin mahkeme kararıyla adına tescilini isteyebilir; taşınmaz başkasına geçmişse rayiç değer tazminatı, teslim gecikmişse kira kaybı istenir. Sözleşme adi yazılı yapılmışsa ödenen bedel güncel değeriyle geri istenir. Müteahhitten konut alan tüketici ayrıca 6502 sayılı Kanun’daki ön ödemeli konut satışı korumalarından yararlanır.

Müteahhitten veya bir kişiden daire satın alırken çoğu zaman önce taşınmaz satış vaadi sözleşmesi yapılır; tapu devri ise ileri bir tarihe bırakılır. Bedel ödendiği hâlde tapu devredilmez, daire teslim edilmez ya da daha kötüsü başkasına kiralanırsa alıcının elinde hem hukuki hem de cezai yollar bulunur. Bu yazıda satış vaadi alacaklısının başvurabileceği tapu iptal ve tescil davasını, bedelin depo edilmesini, adi yazılı satışlarda ödenen paranın geri istenmesini, taşınmaz başkasına devredildiğinde tazminat taleplerini ve olayın ceza hukuku boyutunu Yargıtay kararları ışığında özetliyoruz.

Başlıklar

Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmesi Nedir?

Satış vaadi, bir taşınmazın ileride satılacağına ve tapuda devredileceğine dair yapılan bir ön sözleşmedir. İki tarafa da borç yükler ve taraflar arasında kişisel bir hak doğurur; tapu devri yapılana kadar alıcı malik olmaz (7. HD, E. 2024/3851, K. 2024/4868; 14. HD, E. 2015/18402, K. 2017/4075). Geçerli olabilmesi için sözleşmenin resmî şekilde, yani noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir; bu şart Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 237/2, Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 706/1 ile Noterlik Kanunu m. 60/3 ve m. 89’dan kaynaklanır. Noterde “onaylama” (yalnızca imza tasdiki) şeklinde yapılan sözleşme bu şartı karşılamaz.

Sözleşme tapuya şerh edilirse üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir hâle gelir. Satış vaadi gibi kişisel hakların tapu kütüğüne şerh verilebileceği TMK m. 1009’da, şerhin süresi ise Tapu Kanunu m. 26‘da düzenlenmiştir. Şerh taşınmazın satışına engel olmaz; ancak alıcının hakkını kuvvetlendirir ve sonradan hak kazanan kişilere karşı da ileri sürülmesini sağlar (14. HD, E. 2012/6691, K. 2012/7333). Şerhten sonra beş yıl içinde taşınmaza konulan haciz, ipotek gibi kayıtlar şerh sahibini bağlamaz (14. HD, E. 2003/5333, K. 2003/6833).

Şerh ne kadar geçerli?

Tapu Kanunu m. 26’ya göre şerh tarihinden itibaren beş yıl içinde satış yapılmazsa şerh tapu müdürlüğünce re’sen terkin edilir (7. HD, E. 2021/84, K. 2021/1866). Şerhin düşmesi sözleşmeyi ve sözleşmeden doğan talepleri sona erdirmez; yalnızca üçüncü kişilere karşı sağlanan korumayı bitirir. Beş yılı dolduğu hâlde henüz silinmemiş bir şerhin etkisi öğretide tartışmalıdır; bu nedenle süre dolmadan dava açılması ve ihtiyati tedbir istenmesi daha güvenlidir.

1. Satış Vaadi Sözleşmesine Dayalı Tapu İptal ve Tescil Davası

Vaat borçlusu edimini yerine getirmezse alıcı, mülkiyetin kendisine hükmen geçirilmesini mahkemeden isteyebilir (TMK m. 716/1; 7. HD, E. 2022/6641, K. 2023/940). Mahkeme kararı tapu devri yerine geçer.

ŞartAçıklama
Geçerli sözleşmeNoterde düzenleme şeklinde yapılmış satış vaadi sözleşmesi
İfa olanağıTaşınmazın devrine hukuken engel bulunmaması; ör. yasal bir devir kısıtlaması varsa sürenin dolmuş olması
Alıcının kendi edimini yerine getirmesiBedelin ödenmiş olması; ödenmeyen kısım varsa mahkemenin verdiği sürede depo edilmesi
Vadenin gelmesiSözleşmede kararlaştırılan teslim veya devir tarihinin geçmiş olması
Taşınmazın borçlu adına kayıtlı olmasıTaşınmaz üçüncü kişiye devredilmişse, şerh varsa veya alıcı kötü niyetliyse ona karşı da dava açılabilir

Cebri tescilin ilk şartı: ifa olanağı

Mahkeme önce taşınmazın devredilebilir durumda olup olmadığına bakar. Yargıtay, yasal kısıtlılık süresi dolunca ifa olanağının doğduğunu ve tescile bu tarihten sonra karar verilebileceğini kabul etmiştir (7. HD, E. 2023/1304, K. 2024/1044). Paylı bir taşınmazda pay satışı söz konusuysa, satılan payın tapuda infaz edilebilecek biçimde (ör. yüzdelik ya da kesirli oran olarak) belirlenmesi gerekir (7. HD, E. 2022/1085, K. 2023/2416). Belirsiz bir “bir daire” ya da “bir miktar arsa” vaadi, tapuda uygulanamayacağı için tescil kararına elverişli olmayabilir.

Bedelin ödenmesi, depo ve ispat

Satış vaadi karşılıklı borç doğurduğundan TBK m. 97 (birlikte ifa) uygulanır: alıcı kendi borcunu ifa etmeden karşı taraftan ifa isteyemez. Bedelin bir kısmı ödenmemişse mahkeme, tescile karar vermeden önce kalan kısmın depo edilmesini ister (7. HD, E. 2021/84, K. 2021/1866). Hiç ödeme yapılmamışsa dava reddedilir (7. HD, E. 2022/4533, K. 2022/7128). Depo edilecek tutar, sözleşmedeki nominal rakam üzerinden değil, güncel değer esas alınarak belirlenir: kararlarda dava tarihindeki rayiç (7. HD, E. 2022/6641, K. 2023/940) veya karar tarihine en yakın değer (7. HD, E. 2024/4964, K. 2025/4084) ölçü alınmıştır.

Bedelin ödendiğini ispat yükü vaat alacaklısındadır (7. HD, E. 2022/4533, K. 2022/7128). Ancak noter senedinde bedelin ödendiği yazılıysa, satıcı bunun aksini ancak aynı güçte yazılı delille ispat edebilir (7. HD, E. 2022/3453, K. 2023/4195; 7. HD, E. 2021/8374, K. 2023/1278; 7. HD, E. 2022/7101, K. 2024/1098). Sözleşmenin yalnızca borca teminat olsun diye yapıldığını savunan taraf da bunu kanıtlamak zorundadır (14. HD, E. 2003/5333, K. 2003/6833).

İhtiyati tedbir

Tescil davasının açılmasıyla birlikte taşınmazın üçüncü kişilere devrini önlemek için ihtiyati tedbir istenmelidir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, HMK m. 389). Aksi hâlde taşınmazın başkasına devri, aynen ifayı imkânsız hâle getirebilir ve dava bedel tazminatına dönüşebilir.

Dava sırasında taşınmaz devredilirse (HMK m. 125)

Dava açıldıktan sonra davalı taşınmazı üçüncü bir kişiye devrederse davacı iki yoldan birini seçer: devreden tarafla olan davasından vazgeçerek davaya taşınmazı devralan kişiye karşı devam eder ya da davasını devreden taraf aleyhine tazminat davasına dönüştürür (HMK m. 125/1). Birinci yolda dava davacı lehine sonuçlanırsa devreden ve devralan yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olur. Yargıtay, dava konusu taşınmazın yargılama sırasında devredilmesi hâlinde davanın kendiliğinden konusuz kalmayacağını, mahkemenin HMK m. 125 kapsamında davacıya seçimlik hakkını kullandırması gerektiğini belirtmiştir (7. HD, E. 2024/1924, K. 2025/323).

Zamanaşımı ve zilyetliğin teslimi

Satış vaadinden doğan tescil talebi 10 yıllık genel zamanaşımına tabidir (TBK m. 146). Yargıtay’a göre süre, ifa olanağının doğduğu tarihten itibaren işler (7. HD, E. 2024/3851, K. 2024/4868; 7. HD, E. 2023/4765, K. 2023/5688; 14. HD, E. 2003/5333, K. 2003/6833).

Önemli bir istisna vardır: taşınmaz sözleşmeyle veya fiilen alıcıya teslim edilmişse, 10 yıl geçtikten sonra ileri sürülen zamanaşımı savunması TMK m. 2’deki dürüstlük kuralı gereği dinlenmez (7. HD, E. 2022/6641, K. 2023/940; 7. HD, E. 2022/1085, K. 2023/2416; 1. HD, E. 2022/1501, K. 2022/5799; 14. HD, E. 2015/18402, K. 2017/4075). Zilyetlik tanık beyanları ve ihtarnameler gibi delillerle de ortaya konabilir (7. HD, E. 2021/8374, K. 2023/1278). Senette teslimin yapıldığı yazılıysa, satıcı bunun aksini ancak resmî belge veya ikrarla ispatlayabilir.

Satış Vaadi Davası Hangi Mahkemede Açılır? Görev, Yetki ve Arabuluculuk

Görev: Uyuşmazlık kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür. Konutu kendi kullanımı için satın alan kişi ile bu işi ticari veya mesleki amaçla yapan müteahhit veya inşaat şirketi arasındaki satış vaadi ise tüketici işlemidir; bu uyuşmazlıklarda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) m. 73/1 uyarınca tüketici mahkemesi görevlidir. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan, yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla zaman kaybettirir.

Yetki: HMK m. 12/1’e göre ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Tapu iptal ve tescil talebi mülkiyetin el değiştirmesi sonucunu doğurduğundan bu kurala tabidir; örneğin daire Ankara’daysa tescil davası Ankara’daki mahkemede açılır. Yalnızca para alacağına ilişkin talepler (bedel iadesi, kira kaybı) bakımından ise genel yetki kuralları uygulanır; tüketici davaları tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (TKHK m. 73/5). Satış vaadi uyuşmazlıklarında Ankara’da avukatlık ve hukuki danışmanlık sürecinde noter sözleşmesi, ödeme dekontları ve yüklenicinin tapu durumu birlikte incelenir.

Arabuluculuk: Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TKHK m. 73/A). Ancak kanun, “tüketici işlemi mahiyetinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıkları” bu şarttan açıkça ayrık tutmuştur (TKHK m. 73/A-1-d). Bu nedenle tapu iptal ve tescil talebi için arabuluculuk aranmaz; buna karşılık yalnızca bedel iadesi veya gecikme tazminatı gibi para alacakları için tüketici mahkemesinde dava açılacaksa önce arabulucuya başvurulmalıdır.

TalepSatıcı kişi (tüketici işlemi değil)Satıcı müteahhit, alıcı tüketici
Tapu iptal ve tescilAsliye hukuk; taşınmazın bulunduğu yer kesin yetkili; arabuluculuk yokTüketici mahkemesi; arabuluculuk dava şartı değil (TKHK m. 73/A-1-d)
Bedel iadesi, rayiç değer, kira kaybıAsliye hukuk; genel yetki kurallarıTüketici mahkemesi; dava şartı arabuluculuk (TKHK m. 73/A); tüketicinin yerleşim yeri de yetkili
HarçNispi harçTüketicinin açtığı dava harçtan muaf (TKHK m. 73/2)

Müteahhitten Konut Alırken Tüketici Hakları: Ön Ödemeli Konut Satışı

Bedelin peşin veya taksitle önceden ödendiği, konutun ise sonradan devir veya teslim edildiği sözleşmeler ön ödemeli konut satış sözleşmesi olarak TKHK m. 40–46’da özel olarak düzenlenmiştir. Projeden daire alımlarının büyük bölümü bu kapsamdadır. Kanunun getirdiği başlıca kurallar şunlardır:

KonuKuralDayanak
Yapı ruhsatıYapı ruhsatı alınmadan tüketiciyle ön ödemeli konut satış sözleşmesi yapılamaz.TKHK m. 40/3
Ön bilgilendirmeSözleşmeden en az bir gün önce ön bilgilendirme formu verilmelidir.TKHK m. 40/2
ŞekilSatış tapuda, satış vaadi noterde düzenleme şeklinde yapılır; aksi hâlde satıcı geçersizliği tüketici aleyhine ileri süremez.TKHK m. 41/1
CaymaTüketici 14 gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayabilir.TKHK m. 43
Teslim süresiKonut sözleşmede taahhüt edilen sürede, her hâlükârda sözleşme tarihinden itibaren 48 ay içinde teslim edilmelidir.TKHK m. 44
Gerekçesiz dönmeSözleşmeden itibaren 24 aya kadar dönülebilir; satıcı vergi, harç gibi yasal masraflar ile ilk 3 ay için bedelin %2’sine, 3–6 ay %4’üne, 6–12 ay %6’sına, 12–24 ay %8’ine kadar tazminat isteyebilir.TKHK m. 45/1
Satıcının kusuruSatıcı yükümlülüklerini hiç veya gereği gibi yerine getirmezse tüketiciden herhangi bir bedel isteyemez.TKHK m. 45/2
İadeDönme hâlinde iade edilecek tutar, bildirimin satıcıya ulaşmasından itibaren en geç 180 gün içinde ödenir.TKHK m. 45/3

TKHK m. 41/1’deki kural uygulamada önemlidir: noterde düzenlenmemiş bir sözleşmeye dayanarak müteahhit, sözleşmenin şekil eksikliğini tüketicinin aleyhine olacak biçimde ileri süremez. Satıcı 48 aylık süre içinde konutu teslim etmezse, tüketici tescil ve gecikme tazminatı ile sözleşmeden dönme arasında seçim yapabilir.

2. Adi Yazılı Satış: Ödenen Para Nasıl Geri İstenir?

Noterde düzenlenmeyen, ör. emlak ofisinde ya da taraflar arasında imzalanan adi yazılı satış sözleşmesi geçersizdir; buna dayanarak cebri tescil kural olarak istenemez (7. HD, E. 2024/4964, K. 2025/4084). Tapu dışında yapılan haricen satışlarda taraflar birbirlerine verdiklerini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyebilir (3. HD, E. 2023/5411, K. 2024/3571).

Yıllar önce ödenen paranın aynı rakamla iadesi, enflasyon karşısında alıcıyı ağır zarara uğratır. Bu nedenle mahkemeler denkleştirici adalet ilkesini uygular: ödenen bedelin dava tarihindeki reel değeri; enflasyon, altın, döviz ve faiz gibi ekonomik göstergeler birlikte değerlendirilerek belirlenir. Bir ilk derece kararında (İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2020/77, K. 2023/1148), karara konu olayda ödenen 2.435.000 TL’nin dava tarihindeki karşılığı 5.263.983 TL olarak kabul edilmiş, bağımsız bölümün oranına düşen 1.417.228,52 TL’ye hükmedilmiştir. Tutarlar somut olaya ve karar tarihine göre değişir; bu örnek yalnızca hesap mantığını göstermek içindir.

Bu yöntem geçersiz sözleşmeler içindir. Geçerli bir satış vaadi ifa edilmezse alıcı güncellenmiş bedeli değil, taşınmazın rayiç değerini tazminat olarak ister (7. HD, E. 2023/3397, K. 2023/4216).

Bu iade talebi de 10 yıllık zamanaşımına tabidir; süre, tapuda devrin yapılmayacağının anlaşıldığı tarihten (ör. taşınmazın üçüncü kişiye satıldığı günden) başlar (3. HD, E. 2023/5411, K. 2024/3571; HGK, E. 2017/15-2694, K. 2017/1425).

3. Taşınmaz Başkasına Devredildiyse

Satış vaadi kişisel bir hak doğurduğundan, kural olarak yalnızca sözleşmenin tarafına karşı ileri sürülebilir (Antalya BAM 1. HD, E. 2017/187, K. 2017/193). Sonuç, şerhin varlığına göre değişir:

  • Şerh varsa ve beş yıllık süre dolmamışsa: Hak, taşınmazı sonradan edinen kişiye karşı da ileri sürülebilir; öğretide tescil davasının yeni malike karşı açılabileceği kabul edilmektedir.
  • Şerh yoksa: Taşınmaz üçüncü kişiye geçmişse tescil istenemez. Alıcı TBK m. 112 uyarınca tazminat ister. Tazminat, kararlarda ifanın imkânsızlaştığı tarihteki rayiç (7. HD, E. 2023/4765, K. 2023/5688) ya da dava tarihindeki rayiç (7. HD, E. 2022/3453, K. 2023/4195; 7. HD, E. 2023/3397, K. 2023/4216) esas alınarak hesaplanmıştır.
  • Dava sürerken icra yoluyla satış: Taşınmaz yargılama sırasında icra satışıyla üçüncü kişiye geçerse tescil talebi reddedilir, ancak rayiç değer tazminatına hükmedilir (7. HD, E. 2022/3772, K. 2024/326).

4. Kat Karşılığı İnşaatta Yükleniciden Daire Almak

Kat karşılığı inşaatta daire çoğu zaman arsa sahibinden değil, müteahhitten (yükleniciden) satın alınır. Öğretide kabul edilen görüşe göre yüklenicinin bağımsız bölümü devretmesi, arsa sahibinden olan tescil alacağının devri niteliğindedir (TBK m. 183-184) ve yazılı şekil yeterlidir. Yine öğretiye göre üçüncü kişinin arsa sahibinden tescil isteyebilmesi, yüklenicinin kendi edimlerini tamamlayıp tescile hak kazanmasına bağlıdır; arsa sahibi sözleşmeden geriye etkili olarak dönerse üçüncü kişi arsa sahibinden tescil isteyemez, yükleniciden bedel veya tazminat talep eder. Bu konuda incelenen kararlar arasında Yargıtay emsali bulunmamaktadır.

Bölge adliye mahkemesi düzeyinde ise edimini yerine getirmiş yüklenicinin sonradan sözleşmenin şekle aykırılığını ileri sürmesinin dürüstlük kuralına (TMK m. 2) aykırı olduğu kabul edilmiştir (İstanbul BAM 46. HD, E. 2020/1263, K. 2021/1619). Aynı bölüm birden fazla kişiye devredilmişse, öğretide işlem tarihi önce olanın öncelikli sayıldığı belirtilmektedir.

5. Tazminat Talepleri

  • Gecikme tazminatı (kira kaybı): Taşınmaz zamanında teslim edilmemişse, alıcı geç teslim süresince mahrum kaldığı kira gelirini veya ödemek zorunda kaldığı kirayı isteyebilir. Müteahhidin daireyi başkasına kiralayarak gelir elde etmesi, bu kaybın somut bir göstergesidir.
  • Müspet zarar: Sözleşme hiç ifa edilmezse, sözleşme gereği gibi ifa edilseydi alıcının ulaşacağı durum ile mevcut durumu arasındaki fark talep edilebilir.
  • Rayiç bedel: Taşınmazın devri imkânsız hâle gelirse, yukarıda belirtilen tarihlere göre taşınmazın rayiç değeri tazminat olarak istenebilir.

Temerrüt hâlinde seçimlik haklar ve cezai şart

Satıcı devir veya teslim borcunu vadesinde yerine getirmezse alıcı, kural olarak noter ihtarıyla uygun bir süre verir (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, TBK m. 123). Süre içinde de ifa edilmezse alıcı TBK m. 125 uyarınca üç seçimlik haktan birini kullanır:

Seçimlik hakNe istenir?Uygun olduğu durum
İfa ve gecikme tazminatıTapu tescili ile teslimdeki gecikmeden doğan zarar (kira kaybı)Taşınmaz hâlâ satıcı adına kayıtlı ve devredilebilir durumda
İfadan vazgeçip müspet zararTaşınmazın rayiç değeri ile ödenmemiş bedel arasındaki fark gibi ifa menfaatiDaire başkasına geçmiş veya alıcı artık daireyi istemiyor
Sözleşmeden dönme ve menfi zararÖdenen bedelin iadesi ve sözleşmenin hükümsüz kalmasından doğan zararAlıcı sözleşme ilişkisini tamamen sona erdirmek istiyor

Sözleşmede gecikme için cezai şart kararlaştırılmışsa, borcun belirlenen zamanda ifa edilmemesine bağlanan bu ceza, asıl borcun ifasıyla birlikte istenebilir (TBK m. 179/2). Sözleşmeden dönülmesi hâlinde ise ifaya ekli cezai şartın istenip istenemeyeceği tartışmalı olduğundan seçim yapılmadan önce sözleşme hükmü ayrıca incelenmelidir. Aşırı cezai şart hâkim tarafından indirilebilir (TBK m. 182/3).

Para alacakları için faiz, sözleşmede oran belirlenmemişse kanuni faiz veya temerrüt faizi üzerinden istenir. 7589 sayılı Kanunla (Resmî Gazete 31.07.2026) 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 1 değiştirilmiş; kanuni faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yıl 31 Aralık günü uyguladığı kısa vadeli reeskont oranının yüzde sekseni olarak belirlenmiştir. Güncel oran için faiz hesaplayıcısı kullanılabilir.

Tescil ve tazminat talepleri aynı davada birlikte ileri sürülebilir. Tescilin mümkün olmaması ihtimaline karşı rayiç bedel talebinin terditli (kademeli) olarak eklenmesi, yeni bir dava açma ihtiyacını ortadan kaldırabilir. Faiz başlangıcı için temerrüt tarihinin belgelenmesi, yani borçluya ihtarname gönderilmiş olması da önemlidir; faiz hesabı için faiz hesaplayıcısından yararlanılabilir.

Örnek: Alıcı, 2.000.000 TL bedelin tamamını ödemiş; sözleşmeye göre daire belirli bir tarihte teslim edilecek ve tapu devredilecektir. Teslim tarihinden itibaren 18 ay geçmiş, bu sürede müteahhit daireyi başkasına kiralamıştır. Bilirkişi, dairenin emsal aylık kira değerini 15.000 TL olarak belirlerse gecikme tazminatı yaklaşık 18 × 15.000 = 270.000 TL olarak hesaplanır. Dava sırasında daire şerhsiz olarak üçüncü bir kişiye satılır ve tescil imkânsız hâle gelirse, alıcı bu kez taşınmazın rayiç değerini (ör. bilirkişi raporuna göre 3.000.000 TL) isteyebilir. Rakamlar varsayımsaldır; gerçek tutarlar keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Hangi Durumda Ne İstenir?

DurumTalepDayanak
Noterde düzenlenmiş vaat, bedel ödenmiş, taşınmaz satıcıdaTapu iptal ve tescil, ihtiyati tedbirTMK m. 716; 7. HD, E. 2022/6641, K. 2023/940
Bedelin bir kısmı ödenmemişTescil, kalan kısmın güncel değerle depo edilmesi şartıylaTBK m. 97; 7. HD, E. 2021/84, K. 2021/1866
Adi yazılı veya haricen satışÖdenen bedelin denkleştirici adaletle güncellenmiş iadesiSebepsiz zenginleşme; 3. HD, E. 2023/5411, K. 2024/3571
Şerhli vaat, taşınmaz üçüncü kişiye geçmişYeni malike karşı tescil (öğretide kabul edilen)TMK m. 1009; Tapu Kanunu m. 26
Şerhsiz vaat, taşınmaz üçüncü kişiye geçmişRayiç değer tazminatıTBK m. 112; 7. HD, E. 2023/4765, K. 2023/5688
Teslim gecikmişKira kaybı (gecikme tazminatı)Emsal kira, bilirkişi incelemesi

6. Taşınmazda Oturan Üçüncü Kişi ve Ceza Hukuku Boyutu

Daire müteahhit tarafından başkasına kiralanmışsa, tescil kararı alındıktan sonra yeni malik olarak kiracıya karşı tahliye ve ecrimisil (haksız işgal tazminatı) yoluna gidilebilir; kira sözleşmesinin yeni malike karşı durumu ve tahliye yolları için kira ve tahliye yazımıza bakılabilir. Kiracının taşınmazın ihtilaflı olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği durumlarda eylem hakkı olmayan yere tecavüz (TCK m. 154) kapsamında da değerlendirilebilir. Yargıtay’a göre bu suç, bir hakka dayanmaksızın başkasına ait taşınmazı malikmiş gibi işgal eden veya hak sahibinin taşınmazdan yararlanmasını engelleyen kişi bakımından şikâyet üzerine soruşturulur (8. CD, E. 2021/7246, K. 2022/7979). Kiracının iyi niyetli olduğu durumlarda cezai sorumluluk tartışmalıdır; bu hâlde hukuki yollar öne çıkar.

SuçNe zaman gündeme gelir?Örnek karar
Güveni kötüye kullanma (TCK m. 155)Bedeli alınan ve alıcıya devredilmesi gereken taşınmazın devrinden kaçınılması, başkasına kiralanması veya üzerinde malik gibi tasarruf edilmesi15. CD, E. 2012/17188, K. 2013/18612
Dolandırıcılık (TCK m. 157-158)Baştan itibaren hileli davranışlarla, ör. aynı daireyi birden fazla kişiye satarak bedel tahsil edilmesi15. CD, E. 2015/7701, K. 2015/28408
Hakkı olmayan yere tecavüz (TCK m. 154)Taşınmazın hak sahibinin yararlanmasını engelleyecek şekilde işgal edilmesi8. CD, E. 2021/5897, K. 2023/6805

Güveni kötüye kullanmada belirleyici olan, failin kendisine bırakılan mal üzerinde veriliş amacı dışında, malikmiş gibi tasarrufta bulunması ya da devir olgusunu inkâr etmesidir (15. CD, E. 2013/8543, K. 2015/21411). Dolandırıcılıkta ise bedel en baştan hileyle elde edilmiştir. Tapuda işlem yapılmadan yalnızca zilyetliğin devredildiği bazı olaylarda dolandırıcılığın oluşmayabileceği, eylemin hakkı olmayan yere tecavüz olarak değerlendirilebileceği de kabul edilmiştir (15. CD, E. 2012/6277, K. 2013/13403).

Yargıtay, devam eden tapu iptal ve tescil davasının ceza dosyasına getirtilerek şüphelinin hukuki durumunun buna göre değerlendirilmesi gerektiğini (11. CD, E. 2021/23701, K. 2026/730), failin baştan dolandırıcılık kastıyla hareket edip etmediğinin kapsamlı bir soruşturmayla tespit edilmesini aramaktadır (11. CD, E. 2023/3763, K. 2024/5950). Her sözleşme ihlali suç oluşturmaz; ceza soruşturması tapu devrini de sağlamaz.

Adım Adım Ne Yapılmalı?

  1. Sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde yapılıp yapılmadığını, tapuya şerh verilip verilmediğini ve şerh tarihini kontrol edin.
  2. Ödeme belgelerinizi (banka dekontları, makbuzlar) ve teslim aldıysanız zilyetliği gösteren delilleri bir araya getirin.
  3. Noter aracılığıyla ihtarname göndererek devir için süre verin; bu ihtarname temerrüdün ve faiz başlangıcının ispatında da işe yarar.
  4. Uyuşmazlığın tüketici işlemi olup olmadığını belirleyin. Tüketici mahkemesinde yalnızca para alacağı istenecekse önce arabulucuya başvurun; tescil talebi için bu şart aranmaz (TKHK m. 73/A-1-d).
  5. Tapu iptal ve tescil davası açın; taşınmaz üzerine ihtiyati tedbir konulmasını isteyin. Kalan bedel varsa depo emrine hazırlıklı olun.
  6. Gecikme ve kira kaybı tazminatı taleplerinizi, gerekirse rayiç bedel talebiyle birlikte terditli olarak davaya ekleyin.
  7. Koşulları varsa Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunun; şikâyette hukuk davasının esas numarasını belirtin.

Yargılamada tapu kayıtları ve sözleşme getirtilir, gerekirse keşif yapılarak rayiç değer ve emsal kira bedeli için bilirkişi raporu alınır. İlk derece yargılaması bir yılı aşabilir; karara karşı istinaf ve temyiz yolları açıktır.

Belirsiz alacak davası kaldırıldı: 7589 sayılı Kanunun etkisi

Rayiç değer ve kira kaybı tazminatı gibi tutarı keşif ve bilirkişi incelemesiyle belli olan talepler uygulamada çoğu zaman belirsiz alacak davası olarak açılırdı. 7589 sayılı Kanun, HMK m. 107’deki belirsiz alacak davasını yürürlükten kaldırmıştır. Bunun yerine HMK m. 109’a eklenen 4. fıkrayla, kısmi dava açan davacı talebini aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırabilir; artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Bu değişiklikten sonra açılacak tazminat davalarında talep, kısmi dava olarak kurgulanmalıdır.

Kanun Yolları ve Kararın Kesinleşmesi

AşamaSüre ve kuralDayanak
İstinafKararın tebliğinden itibaren 2 haftaHMK m. 345
TemyizBölge adliye mahkemesi kararının tebliğinden itibaren 2 hafta; her yıl yeniden değerlenen parasal sınır aranırHMK m. 361, m. 362
Tescil hükmünün infazıTaşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemezHMK m. 350/2, m. 367/2
Para alacağına ilişkin hükümKesinleşme beklenmeden ilamlı icraya konulabilir; kanun yoluna başvuru icrayı kendiliğinden durdurmazHMK m. 350/1, m. 367/1

Tazminat hükmünün icrası için başvurulacak takip yolları icra takibi çeşitleri yazımızda anlatılmıştır.

Gerekli Belgeler

  • Noterde düzenlenmiş satış vaadi sözleşmesi ve varsa ek protokoller
  • Güncel tapu kaydı ve varsa şerh bilgisi
  • Bedelin ödendiğini gösteren banka dekontları, makbuzlar, senetler
  • Noter ihtarnamesi ve tebliğ şerhi
  • Teslim tutanağı, abonelik kayıtları gibi zilyetliği gösteren belgeler
  • Taşınmazın başkasına kiralandığını veya kullanıldığını gösteren deliller
  • Kendi kira sözleşmeniz ve bölgedeki emsal kira ve satış ilanları
  • Müteahhitten alımlarda yapı ruhsatı, ön bilgilendirme formu ve varsa bina tamamlama sigortası belgeleri
  • Tüketici mahkemesinde para alacağı istenecekse arabuluculuk son tutanağı

Masraflar

Tapu iptal ve tescil davası, taşınmazın değeri üzerinden hesaplanan nispi harca tabidir (492 sayılı Harçlar Kanunu). Tüketici mahkemesinde tüketicinin açtığı davalar ise harçtan muaftır (TKHK m. 73/2); bu muafiyet gider avansını ve yargılama giderlerini kapsamaz. Tescil kararı kesinleştikten sonra tapuda yapılacak işlem için ayrıca tapu harcı ödenir. Bunun yanında gider avansı (tebligat, keşif, bilirkişi ücretleri) yatırılır; ihtiyati tedbir kararında mahkeme teminat isteyebilir. Tahmini harç tutarı için harç hesaplayıcısı, karşı taraf vekâlet ücreti için vekâlet ücreti hesaplayıcısı kullanılabilir. Davayı kaybeden taraf kural olarak yargılama giderlerini ve karşı tarafın vekâlet ücretini öder.

Sık Yapılan Hatalar

  • Adi yazılı sözleşmeyle yetinmek: Noterde düzenleme şeklinde yapılmayan sözleşme tescil davasına dayanak olamaz.
  • Şerh koydurmamak veya şerh süresini izlememek: Şerh yoksa ya da beş yıl dolup terkin edilmişse, üçüncü kişiye devirde tescil imkânı kaybolabilir.
  • İhtiyati tedbir istememek: Dava sürerken yapılan devir, davayı bedel davasına dönüştürür.
  • Ödemeleri elden ve belgesiz yapmak: Bedelin ödendiği ispat edilemezse dava reddedilebilir.
  • Depo emrini nominal bedel üzerinden hesaplamak: Kalan kısım güncel değere göre belirlenir.
  • Yalnızca ceza yoluna başvurmak: Mülkiyet için hukuk davası ayrıca gereklidir.
  • Yanlış mahkemede dava açmak: Tüketici işlemi niteliğindeki satışta tüketici mahkemesi, tescil talebinde taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi esas alınmalıdır.
  • Para alacağı için arabuluculuğu atlamak: Tüketici mahkemesinde yalnızca bedel veya tazminat isteniyorsa arabuluculuk dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
  • Dönme süresini kaçırmak: Ön ödemeli konut satışında gerekçesiz dönme hakkı sözleşmeden itibaren 24 ayla sınırlıdır ve süre geçtikçe satıcının isteyebileceği tazminat oranı artar.

Yasal Dayanaklar

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 2, m. 706, m. 716, m. 1009
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 97, m. 112, m. 123–125, m. 146, m. 179–182, m. 183–184, m. 237
  • 2644 sayılı Tapu Kanunu m. 26; 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 60, m. 89
  • 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 40–46, m. 73, m. 73/A
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 12, m. 109/4, m. 125, m. 345, m. 350, m. 361–362, m. 367, m. 389
  • 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 1 (7589 sayılı Kanunla değişik)
  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 154, m. 155, m. 157–158

Sık Sorulan Sorular

Satış vaadi sözleşmesi adi yazılı yapıldıysa ne olur?

Resmî şekilde yapılmayan sözleşme tescil davasına dayanak olamaz. Ödenen bedelin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi istenebilir; mahkemeler denkleştirici adalet ilkesiyle bedelin dava tarihindeki reel değerini esas alır.

Müteahhit daireyi başkasına sattı; daireyi geri alabilir miyim?

Sözleşme tapuya şerh edilmiş ve şerh süresi dolmamışsa yeni malike karşı da tescil istenebilir. Şerh yoksa taşınmazın rayiç değeri tazminat olarak istenir.

Hukuk davası sürerken savcılığa da şikâyette bulunabilir miyim?

Evet. Hukuk ve ceza süreçleri birbirinden bağımsızdır; devam eden hukuk davası ceza soruşturmasında değerlendirilebilir.

Bedelin bir kısmını ödedim; tescil davası açabilir miyim?

Evet, ancak mahkeme tescile karar vermeden önce kalan kısmın güncel değer esas alınarak depo edilmesini ister. Hiç ödeme yapılmamışsa dava reddedilir.

Satış vaadi şerhi ne kadar süre geçerlidir?

Tapu Kanunu m. 26’ya göre şerh tarihinden itibaren beş yıl içinde satış yapılmazsa şerh re’sen terkin edilir. Sözleşme ayakta kalır, ancak üçüncü kişilere karşı koruma sona erer.

On yıl geçti; dava açma hakkım düştü mü?

Süre ifa olanağının doğduğu tarihten işler. Taşınmaz size teslim edilmişse, on yıl geçtikten sonra ileri sürülen zamanaşımı savunması dürüstlük kuralı gereği dinlenmez.

Daireyi müteahhitten aldım; arsa sahibinden tapu isteyebilir miyim?

Öğretide kabul edilen görüşe göre bu, yüklenicinin kendi edimlerini tamamlayıp tescile hak kazanmasına bağlıdır. Aksi hâlde talep yükleniciye yöneltilir.

Kira kaybını hangi dönem için isteyebilirim?

Kural olarak kararlaştırılan teslim tarihinden fiilî teslim veya tescil tarihine kadar geçen dönem için istenebilir. Tutarı bilirkişi emsal kiralara göre belirler.

Projeden aldığım daire 48 ayda teslim edilmedi; ne yapabilirim?

TKHK m. 44’e göre ön ödemeli konut en geç sözleşmeden itibaren 48 ay içinde teslim edilmelidir. Süre aşılırsa tüketici tescil ve gecikme tazminatı isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir; satıcı yükümlülüğünü yerine getirmediği için tüketiciden tazminat isteyemez (TKHK m. 45/2).

Satış vaadi davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Tapu iptal ve tescil talebi için zorunlu değildir; TKHK m. 73/A-1-d taşınmazın aynından doğan tüketici uyuşmazlıklarını dava şartı arabuluculuğun dışında tutar. Tüketici mahkemesinde yalnızca para alacağı isteniyorsa arabuluculuk dava şartıdır.

Müteahhit iflas ederse ne olur?

Şerhli satış vaadi alacaklısının durumu daha güçlüdür; şerhten sonraki beş yıl içinde konulan haciz ve ipotekler onu bağlamaz. Şerhin varlığı ve tarihi dosyaya özgü olarak değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. © Asya Hukuk – Tüm hakları saklıdır; yazının tamamı veya bir bölümü kaynak gösterilmeden kopyalanamaz ve çoğaltılamaz.