Son güncelleme: 18 Kasım 2026 · Hazırlayan: Av. Halil ŞAHİN
Kısa cevap: Çek çalındığında veya kaybolduğunda ilk iş, muhatap bankaya yazılı bildirimde bulunmak ve savcılığa şikâyette bulunmaktır. Ardından çekin yetkili hamili, ödeme yerindeki veya kendi yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı kararı ister (TTK m.757). Çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa çek iptali davası açılır; mahkeme en az üç ay, en çok bir yıllık süre vererek üç kez ilan yapar (TTK m.759–762). Çeki elinde bulunduran kişi biliniyorsa iptal değil, istirdat (iade) davası açılması gerekir (TTK m.758, 792). Çek iptali kararı hasımsız verildiğinden iyiniyetli hamili bağlamaz. Hamil kambiyo takibi başlatırsa borçlunun ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine başvurması gerekir (İİK m.168).
Öne çıkan bilgiler
- Çek iptali davasını yalnızca çekin yetkili hamili açabilir. Keşidecinin (çeki düzenleyenin) zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı yoktur (Yargıtay 11. HD, E.2009/14343, K.2011/6728).
- Ödeme yasağı ve iptal talebi için görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesi, yetkili mahkeme ise ödeme yeri veya hamilin yerleşim yeri mahkemesidir (TTK m.757/1).
- İlanla verilen çeki getirme süresi en az 3 ay, en çok 1 yıldır; ilan üç defa yapılır (TTK m.761, 762).
- Çek iptali kararı hasımsız verilir; çeki usulüne uygun ciro zinciriyle devralan üçüncü kişiyi bağlamaz ve kambiyo takibine engel olmaz (Yargıtay 12. HD, 17.10.2017, E.2016/20985, K.2017/12570).
- Kambiyo takibinde imza itirazı, borca itiraz ve şikâyet süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gündür; itiraz satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m.168, 169, 170).
- Takipten sonra açılan menfi tespit davasında takip durdurulamaz; ancak alacağın en az yüzde 15’i oranında teminatla icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir (İİK m.72/3).
Büroya gelen dosyalarda olay çoğu zaman aynı şekilde başlar: şirketin kasasından, aracından veya kargo gönderisinden bir çek kaybolmuştur ve çek sahibi “bankayı aradım, çeki iptal ettirdim” diyerek konuyu kapanmış saymaktadır. Oysa telefonla yapılan bildirim çeki iptal etmez. Çek, ciro zinciri düzgün görünen bir kişinin eline geçtiğinde banka gişesine veya icra dairesine gelebilir. Bu yazıda çekin çalınması veya kaybolması hâlinde hangi adımın, hangi sırayla ve hangi süre içinde atılması gerektiğini; çek iptali davasından sonra çekin bankaya ibraz edilmesi ve arkasından icra takibi başlatılması hâlinde nelerin yapılabileceğini anlatıyoruz.
Başlıklar
Çek Çalındığında İlk 24 Saatte Yapılması Gerekenler
- Çekin bilgilerini toplayın. Banka ve şube, çek seri numarası, hesap numarası, tutar, keşide tarihi, keşideci, lehtar ve varsa cirantalar. Çekin fotokopisi veya fotoğrafı mahkemede en önemli delildir. İptal talebinde bulunan kişinin çekin bir suretini sunması veya esas içeriği hakkında bilgi vermesi gerekir (TTK m.759/2).
- Muhatap bankaya yazılı bildirimde bulunun. Şubeye dilekçe verilmesi ve bir örneğinin “alındı” kaydıyla saklanması gerekir. Bu bildirim tek başına ödemeyi hukuken durdurmaz; ancak bankanın ibraz anında dikkatli davranmasını sağlar ve ileride sorumluluk tartışmasında delil olur.
- Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa şikâyette bulunun. Şikâyet dilekçesi ve tutanak, çekin elinizden iradeniz dışında çıktığını gösteren ilk resmî belgedir. Mahkemeler zıya iddiasını inandırıcı bulmak için bu belgeyi arar.
- Keşideciye ve varsa önceki cirantalara haber verin. Keşidecinin, çek kendisine ibraz edilen veya bedelini isteyen kişiye ödeme yapmadan önce durumu bilmesi gerekir.
- Gecikmeden asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı isteyin. İbraz süresi kısa olduğundan (aynı yerde ödenecek çekte 10 gün, başka yerde ödenecek çekte 1 ay; TTK m.796) bu adımın günlerle ölçülmesi gerekir.
Önce Şu Sorunun Cevaplanması Gerekir: Çek Kimin Elindeyken Kayboldu?
Hangi davanın açılacağı, çekin kimin elinden çıktığına göre değişir. Uygulamada en çok zaman kaybettiren hata, yanlış kişinin yanlış davayı açmasıdır.
| Durum | Kim, ne yapabilir? | Dikkat edilmesi gereken |
|---|---|---|
| Çek, lehtarın veya son cironun yapıldığı kişinin (hamilin) elindeyken çalındı | Hamil ödeme yasağı ister; çeki elinde bulunduran bilinmiyorsa çek iptali davası açar | Hamil olduğunuzu ve çekin elinizdeyken kaybolduğunu inandırıcı delillerle göstermeniz gerekir |
| Çek imzalanmış, lehtara verilmek üzereyken keşidecinin elinden çalındı | Keşideci iptal davası açamaz; çek kendisine karşı ileri sürülürse menfi tespit davası ve icra mahkemesindeki itirazlar gündeme gelir | İmza keşideciye aitse iyiniyetli hamile karşı sorumluluk riski yüksektir |
| Çek kargoda veya kuryede, lehtara ulaşmadan kayboldu | Lehtar henüz yetkili hamil sayılmadığından iptal davası açamaz | Bu yönde bölge adliye mahkemesi kararları vardır; çekin elden teslimi ve teslim tutanağı bu nedenle önemlidir |
| Boş (doldurulmamış, imzasız) çek yaprağı çalındı | Boş yaprak kanuni unsurları taşımadığından “çek” sayılmaz, iptali istenemez | Bankaya derhâl bildirim ve savcılık şikâyeti; sahte imzayla doldurulursa imza itirazı |
Keşidecinin iptal davası açamayacağı konusunda Yargıtay uygulaması istikrarlıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 02.06.2011 tarihli, E.2009/14343, K.2011/6728 sayılı kararında keşidecinin çekin kaybolması veya çalınması nedenine dayanarak iptal davası açamayacağını, bu davaların ancak hamil tarafından hasımsız olarak açılabileceğini belirtmiştir. Aynı Dairenin 21.05.2013 tarihli, E.2012/12709, K.2013/10446 sayılı kararı da bu yöndedir. Kargoda kaybolan çek bakımından İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi 29.01.2026 tarihli, E.2023/981, K.2026/158 sayılı kararında, çek kendisine ulaşmadan kaybolan kişinin henüz yetkili hamil olmadığı ve iptal davası açamayacağı sonucuna varmıştır.
Ödeme Yasağı (Ödemeden Men) Kararı Nasıl Alınır?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.818/1-s, poliçenin iptaline ilişkin 757 ilâ 763. maddelerin ve 764. maddenin birinci fıkrasının çeklerde de uygulanmasını öngörür. Buna göre iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme yerindeki veya kendi yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden muhatap bankanın çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir (m.757/1). Talep hasımsızdır; karşı taraf gösterilmez.
Mahkemeler ödeme yasağı kararını çoğu zaman teminat karşılığında verir. Teminatın tutarı mahkemenin takdirindedir ve dosyadan dosyaya değişir. Karar alındıktan sonra aynı gün bankaya tebliğ ettirilmesi gerekir; karar bankaya ulaşmadan yapılan ödeme bakımından yasağın bir etkisi olmaz.
Ödeme yasağının bir sınırı vardır: karar bankayı bağlar, çeki elinde bulunduran kişinin keşideciye ve cirantalara başvurma hakkını ortadan kaldırmaz. Çek ibraz edildiğinde banka ödeme yapmaz ve yasağı çekin arkasına işler. Hamil bu kayıtla kambiyo takibine geçebilir. Bu nedenle ödeme yasağının işin sonu değil, zaman kazandıran bir tedbir olarak değerlendirilmesi gerekir.
Çek İptali Davası: Şartlar, İlan ve Süreler
Çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa çekin iptaline karar verilmesi istenebilir (m.759/1). Dava hasımsız açılır ve çekişmesiz yargı işidir. Mahkemenin aradığı iki şey vardır: çekin sizin elinizdeyken zıyaa uğradığını inandırıcı biçimde gösteren deliller ve çekin sureti ya da esas içeriğine ilişkin bilgi (m.759/2).
Mahkeme açıklamaları inandırıcı bulursa ilan yoluyla çeki eline geçiren kişiyi, çeki belirli bir süre içinde mahkemeye getirmeye çağırır ve getirilmezse iptale karar vereceğini ihtar eder (m.760). Bu süre en az üç ay, en çok bir yıldır (m.761/1). İlan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde üç defa yapılır (m.762/1). Süre, ilk ilan gününden itibaren işlemeye başlar.
Süre içinde çek mahkemeye sunulmazsa iptaline karar verilir (m.764/1). İptal kararı, kaybolan senedin yerine geçer: karar elinde olan kişi, çeki ibraz edemese de hakkını çek borçlusuna karşı ileri sürebilir. Çek süre içinde mahkemeye getirilirse dava iptalle sonuçlanmaz. Mahkeme, talep sahibine çeki getiren kişiye karşı iade davası açması için uygun bir süre verir; bu süre içinde dava açılmazsa çeki getirene geri verir ve ödeme yasağını kaldırır (m.763).
Hukuki yardım notu
İptal talebinin doğru kişi tarafından, doğru mahkemede ve yeterli delille yapılması gerekir. Aktif husumet yokluğundan reddedilen bir talep, ibraz süresi içinde telafisi zor bir zaman kaybına yol açar. Bu aşamada bir avukattan hukuki yardım alınması yerinde olur.
Çeki Elinde Bulunduran Biliniyorsa: İstirdat (İade) Davası
Çekin kimde olduğu biliniyorsa veya yargılama sırasında ortaya çıkarsa artık iptal yoluna devam edilemez. Mahkeme, dilekçe sahibine iade davası açması için uygun bir süre verir; dava bu sürede açılmazsa ödeme yasağı kaldırılır (m.758). Bu süre kanunda gün olarak belirlenmemiştir, hâkim takdir eder. Verilen sürenin kesin süre olarak değerlendirilmesi ve kaçırılmaması gerekir.
İstirdat davasında belirleyici hüküm TTK m.792’dir. Çek herhangi bir şekilde hamilin elinden çıkmışsa, çeki eline geçiren yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmişse veya iktisapta ağır kusuru varsa geri vermekle yükümlüdür. İspat yükü, çekin elinden çıktığını ileri süren taraftadır. Uygulamada kötüniyet veya ağır kusur şu olgularla ispatlanmaya çalışılır: çekin ticari ilişkiyle açıklanamayan bir bedelle devralınması, faturaya veya mal teslimine dayanmayan ciro, ciro zincirindeki kişilerin birbirini tanımaması, çekin ödeme yasağından sonra devralınması, faktoring işlemlerinde belge kontrolünün yapılmaması. Bunların her biri tek başına yeterli sayılmayabilir; dosyanın bütün olarak değerlendirilmesi gerekir.
Keşideci Ne Yapabilir? Menfi Tespit Davası
Keşideci iptal davası açamadığına göre elindeki yol menfi tespit davasıdır (2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.72). Burada iki farklı durumun ayrılması gerekir.
Keşideci imzası sahteyse: Çek keşideci tarafından düzenlenmemiştir. Sahtelik, herkese karşı ileri sürülebilen bir savunmadır; hamilin iyiniyetli olması sonucu değiştirmez. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesinin 08.11.2023 tarihli, E.2020/1891, K.2023/1353 sayılı kararında bu ilke açıkça ifade edilmiştir.
Keşideci imzası gerçek, ciro sahteyse: En riskli durum budur. TTK m.677 uyarınca çekteki sahte bir imza, diğer imzaların geçerliliğini etkilemez (imzaların bağımsızlığı). İmzasını inkâr etmeyen keşideci, lehtar cirosunun sahte olduğunu ispat etse bile, görünürde düzgün ciro zinciriyle çeki devralan iyiniyetli hamile karşı sorumlu kalır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesinin 29.05.2025 tarihli, E.2023/1649, K.2025/749 sayılı kararında, kargoda çalınan çekte lehtar imzasının sahteliğinin keşidecinin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığı, kötüniyetli veya ağır kusurlu iktisap ispatlanamadığından menfi tespit talebinin reddi gerektiği belirtilmiştir.
Menfi tespit davası ticari dava niteliğindeyse dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.5/A). Tedbir yönünden ise davanın takipten önce mi sonra mı açıldığı önem taşır:
- Takipten önce açılan davada mahkeme, alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulmasına ihtiyati tedbir yoluyla karar verebilir (İİK m.72/2).
- Takipten sonra açılan davada takibin durdurulmasına karar verilemez. Borçlu ancak yüzde on beşten aşağı olmayan teminatla icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmemesini isteyebilir (İİK m.72/3).
Bu fark nedeniyle çalıntı çekte menfi tespit davasının, hamilin takip başlatmasını beklemeden açılması çoğu dosyada daha güvenli bir yoldur.
Çek İptali Davasından Sonra Çek Bankaya İbraz Edilirse Ne Olur?
Müvekkillerin en çok şaşırdığı an budur: iptal davası açılmış, hatta iptal kararı alınmıştır; buna rağmen çek bir gün bankaya ibraz edilir. Bunun hukuki açıklaması şudur: iptal kararı hasımsız verilen, tespit niteliğinde bir karardır. Davada taraf olmayan ve çeki düzgün ciro zinciriyle devralan üçüncü kişi bakımından kesin hüküm oluşturmaz.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 17.10.2017 tarihli, E.2016/20985, K.2017/12570 sayılı kararında, borçlu cirantanın “çek zayi nedeniyle iptal edildi” gerekçesiyle takibin iptalini istediği olayda icra mahkemesinin kabul kararını bozmuştur. Daireye göre hasımsız açılan dava sonunda çekin iptaline karar verilmiş olması, alacaklının kambiyo senetlerine özgü yolla takip yapma hakkını engellemez; iptal kararı çek hamili üçüncü kişiyi bağlamaz. Aynı Dairenin 19.02.2009 tarihli, E.2008/22507, K.2009/3142 sayılı kararı da aynı yöndedir.
İbraz anında olabilecekler şöyle sıralanabilir:
- Ödeme yasağı bankaya tebliğ edilmişse banka ödeme yapmaz, yasağı çeke işler. Hamil keşideciye ve cirantalara karşı takip başlatabilir.
- Ödeme yasağı yoksa veya bankaya ulaşmamışsa ve hesapta karşılık varsa banka çeki ödeyebilir. Bu durumda geriye, çeki tahsil eden kişiye karşı kötüniyet veya ağır kusur ispatına dayalı dava kalır.
- İptal davası sürerken çek ibraz edilmişse çeki elinde bulunduran artık bilinmektedir. İptal davasına devam edilemez; mahkemeden süre alınarak istirdat davasının açılması gerekir. Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesinin 10.03.2025 tarihli, E.2024/883, K.2025/277 sayılı kararında da hamilin ortaya çıkması hâlinde davacıya istirdat davası için süre verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Hamil Kambiyo Takibi Başlatırsa Yapılması Gerekenler
Çek ödenmeyince hamil, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. Bu takipte itiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır ve süreler çok kısadır. Ödeme emri tebliğ edildiğinde şu yolların aynı anda değerlendirilmesi gerekir:
| Başvuru | Süre | Kim için uygun? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İmzaya itiraz | Tebliğden itibaren 5 gün | Çekteki imzası sahte olan keşideci veya ciranta | İİK m.168/4, m.170 |
| Borca itiraz (borçlu olmadığı, zamanaşımı, yetki) | Tebliğden itibaren 5 gün | Belgeyle ispat edilebilen savunması olan borçlu | İİK m.168/5, m.169, m.169/a |
| Şikâyet (senet kambiyo vasfında değil, alacaklının takip hakkı yok) | Tebliğden itibaren 5 gün | Ciro zinciri kopuk çek, unsuru eksik çek | İİK m.168/3, m.170/a |
| Menfi tespit davası | Süre yok; takipten sonra açılırsa takip durmaz | Kötüniyetli iktisap, sahte ciro gibi yargılama gerektiren iddialar | İİK m.72 |
| İstirdat davası (ödenen paranın geri alınması) | Ödeme tarihinden itibaren 1 yıl | Borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişi | İİK m.72/7 |
İmza itirazı ve borca itiraz, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m.169, m.170/1). Haciz devam eder. İcra mahkemesinden, itirazın ciddi görülmesi hâlinde takibin geçici olarak durdurulmasının ayrıca ve açıkça talep edilmesi gerekir (m.169/a/2, m.170/2).
İcra mahkemesi sınırlı inceleme yapar. Borca itirazda borcun bulunmadığının resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatı aranır (m.169/a/1). “Çek çalındı, hamil kötüniyetli” savunması tanık dinlenmesini ve ticari defterlerin incelenmesini gerektirdiğinden icra mahkemesinde sonuç vermez; bu iddianın yeri genel mahkemede açılan menfi tespit davasıdır. Buna karşılık ciro zincirindeki görünür kopukluk, alacaklının yetkili hamil olmadığını gösterir (TTK m.790) ve icra mahkemesince incelenebilir.
İmza itirazının bir bedeli de vardır. İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa ve takip geçici olarak durdurulmuşsa, borçlu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve yüzde on para cezasına mahkûm edilir (İİK m.170/3). Bu nedenle imzası gerçek olan keşidecinin “bir deneyeyim” düşüncesiyle imza inkârında bulunmaması gerekir.
Hukuki yardım notu
Kambiyo takibinde beş günlük süre kaçırıldığında imza, bu takip bakımından borçludan sadır olmuş sayılır ve takip kesinleşir. Ödeme emrinin tebliğ edildiği gün, tebliğ zarfıyla birlikte bir avukattan hukuki yardım alınması yerinde olur.
Süre Tablosu
| İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Çekin bankaya ibrazı (düzenlendiği yerde ödenecekse) | 10 gün | TTK m.796/1 |
| Çekin bankaya ibrazı (başka yerde ödenecekse) | 1 ay | TTK m.796/1 |
| Çekin bankaya ibrazı (başka ülkede düzenlenmişse) | Aynı kıtada 1 ay, ayrı kıtada 3 ay | TTK m.796/2 |
| İptal davasında çeki getirme süresi | En az 3 ay, en çok 1 yıl | TTK m.761/1 |
| İlan sayısı | 3 defa | TTK m.762/1 |
| İstirdat davası açma süresi | Mahkemenin vereceği uygun süre | TTK m.758, m.763 |
| Kambiyo takibinde ödeme süresi | 10 gün | İİK m.168/2 |
| İmzaya itiraz, borca itiraz, şikâyet | 5 gün | İİK m.168/3-4-5 |
| Hamilin keşideci ve cirantalara başvurma hakkında zamanaşımı | İbraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl | TTK m.814/1 |
| Ödenen paranın geri alınması (istirdat) | Ödemeden itibaren 1 yıl | İİK m.72/7 |
Emsal Kararlar
| Karar | Konu | Öne çıkan ilke |
|---|---|---|
| Yargıtay 12. HD, 17.10.2017, E.2016/20985, K.2017/12570 | İptal edilen çeke dayalı kambiyo takibi | Hasımsız iptal kararı hamil üçüncü kişiyi bağlamaz, takibe engel olmaz |
| Yargıtay 12. HD, 19.02.2009, E.2008/22507, K.2009/3142 | Aynı konu | Usulüne uygun ciro zinciriyle yetkili hamil olan alacaklı takip yapabilir |
| Yargıtay 11. HD, 02.06.2011, E.2009/14343, K.2011/6728 | Keşidecinin açtığı iptal davası | Zayi nedeniyle iptal davasını ancak hamil açabilir |
| Yargıtay 11. HD, 21.05.2013, E.2012/12709, K.2013/10446 | Keşidecinin iptal ve ödemeden men talebi | Keşidecinin çek iptali davası açması mümkün değildir |
| İstanbul BAM 13. HD, 29.01.2026, E.2023/981, K.2026/158 | Lehtara ulaşmadan kaybolan çek | Çek kendisine teslim edilmeyen lehtar yetkili hamil değildir |
| İstanbul BAM 16. HD, 29.05.2025, E.2023/1649, K.2025/749 | Kargoda çalınan çek, sahte lehtar cirosu | İmzaların bağımsızlığı gereği keşideci iyiniyetli hamile karşı sorumludur |
| İstanbul BAM 44. HD, 08.11.2023, E.2020/1891, K.2023/1353 | Keşideci imzası sahte çek | Sahtelik herkese karşı ileri sürülebilir; hamilin iyiniyeti sonucu değiştirmez |
Riskler ve Püf Noktaları
- Telefonla bildirim yeterli değildir. Bankaya yazılı başvuru ve mahkemeden ödeme yasağı kararı gerekir.
- İptal kararı bir kalkan değildir. İyiniyetli hamil ortaya çıktığında iptal kararına dayanılamaz. Dosyanın baştan itibaren kötüniyet ve ağır kusur delilleri toplanarak hazırlanması gerekir.
- Keşideci, iptal kararını görmeden ödeme yapmamalıdır. Çeki kaybeden lehtara “nasılsa kayboldu” diyerek ikinci bir ödeme yapan keşideci, çek sonradan iyiniyetli bir hamil tarafından ibraz edildiğinde aynı borcu iki kez ödeme riskiyle karşılaşır.
- Çeki elden teslim edin, teslim tutanağı alın. Kargoda kaybolan çekte lehtar hamil sayılmadığı, keşideci de iptal davası açamadığı için ortada iptal davası açabilecek kimse kalmayabilir.
- İleri tarihli çeklerde tarihi beklemeyin. Ödeme yasağı ve iptal talebi çek üzerindeki tarih gelmeden de yapılabilir.
- Takip başladıysa iki yolu birlikte düşünün. Beş gün içinde icra mahkemesine başvuru ile genel mahkemede menfi tespit davası birbirinin alternatifi değildir; çoğu dosyada ikisinin birlikte yürütülmesi gerekir.
- Ceza soruşturması hukuk davasını kendiliğinden durdurmaz. Savcılık dosyasındaki ifade ve bilirkişi raporlarının hukuk dosyasına getirtilmesinin ayrıca talep edilmesi gerekir.
Ankara’da Çek İptali ve Kambiyo Takibi Uygulaması
Ankara’da ödeme yasağı ve çek iptali talepleri asliye ticaret mahkemelerinde görülür. Yetki bakımından iki seçenek vardır: çekin ödeneceği banka şubesinin bulunduğu yer veya hamilin yerleşim yeri (TTK m.757/1). Hamilin merkezi Ankara’da, muhatap şube başka bir ildeyse talep Ankara’da yapılabilir. Sincan ve Etimesgut gibi ilçeler Ankara Batı Adliyesinin yargı çevresinde kaldığından, başvurudan önce yerleşim yerinin hangi adliyeye bağlı olduğunun kontrol edilmesi gerekir.
Kambiyo takibinde imza ve borca itiraz, takibin yapıldığı icra dairesinin bağlı olduğu icra hukuk mahkemesine yapılır. Menfi tespit davası ise takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (İİK m.72/8). Ankara’daki bir şirkete başka bir ilden ödeme emri gelmesi sık görülen bir durumdur. Böyle bir takipte beş günlük sürenin o yerin icra mahkemesine başvurularak kullanılması, tebliğ tarihinin de ilk gün not edilmesi gerekir.
Olayın Ceza Hukuku Yönü
Çekin çalınması hırsızlık, sahte imza veya ciroyla tedavüle sokulması ise sahtecilik suçunu gündeme getirir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.210/1 uyarınca emre veya hamile yazılı kambiyo senetlerinde sahtecilik hâlinde resmî belgede sahtecilik hükümleri uygulanır. Şikâyetin gecikmeden yapılması, hem delillerin (kamera kayıtları, kargo hareketleri, banka gişe görüntüleri) kaybolmaması hem de hukuk davalarında zıya iddiasının inandırıcılığı bakımından önem taşır.
Yasal Dayanaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A, m.677, m.687, m.757–764, m.790, m.792, m.796, m.814, m.818
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.72, m.168, m.169, m.169/a, m.170, m.170/a
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.210
Sık Sorulan Sorular
Çek çalındığında bankayı aramak yeterli mi?
Hayır. Bankaya yazılı bildirim yapılması ve asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı kararı alınıp bankaya tebliğ ettirilmesi gerekir. Sözlü bildirim bankayı ödeme yapmaktan hukuken alıkoymaz.
Çek iptali davasını kim açabilir?
Yalnızca çekin yetkili hamili açabilir. Keşidecinin zayi nedeniyle çek iptali davası açma hakkı bulunmadığı Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin kararlarında kabul edilmektedir.
Çek iptali davası ne kadar sürer?
Kanun çeki getirme süresini en az üç ay, en çok bir yıl olarak belirlemiştir ve üç ilan yapılır. Bu nedenle dava, ilan süresi dolmadan sonuçlanmaz; toplam süre mahkemenin belirlediği ilan süresine göre değişir.
Çek iptal edildikten sonra icra takibi yapılabilir mi?
Evet. İptal kararı hasımsız verildiği için çeki düzgün ciro zinciriyle devralan üçüncü kişiyi bağlamaz. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, iptal kararının hamilin kambiyo takibi yapma hakkını engellemediğine karar vermiştir.
Çalıntı çek nedeniyle ödeme emri gelirse kaç gün içinde itiraz edilmelidir?
İmzaya itiraz, borca itiraz ve şikâyet için süre ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gündür ve başvuru icra mahkemesine yapılır. İtiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; geçici durdurmanın ayrıca talep edilmesi gerekir.
Lehtar cirosu sahteyse keşideci borçtan kurtulur mu?
Kendi imzası gerçekse kural olarak kurtulamaz. İmzaların bağımsızlığı ilkesi gereği sahte ciro, keşidecinin imzasının geçerliliğini etkilemez. Keşidecinin, hamilin çeki kötüniyetle veya ağır kusurla devraldığını ispat etmesi gerekir.
Ödeme yasağı kararı için teminat yatırmak gerekir mi?
Mahkemeler çoğu dosyada teminat ister. Tutar kanunda sabit bir oranla belirlenmemiştir; mahkemenin takdirine göre değişir.
Çalıntı çek için menfi tespit davası açmadan önce arabulucuya gitmek gerekir mi?
Dava ticari dava niteliğindeyse evet. Türk Ticaret Kanunu m.5/A uyarınca ticari davalardan menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. © Asya Hukuk – Tüm hakları saklıdır; yazının tamamı veya bir bölümü kaynak gösterilmeden kopyalanamaz ve çoğaltılamaz.
İlgili yazı: Çek ve Senette Zamanaşımı Süreleri
Diğer hesaplayıcılar ve güncel bülten: Hukuki hesaplayıcılar · Güncel bülten


